NEB Class 11 · Past paper
The official NEB Class 11 model questions for Nepali, all 16 questions with solved model answers.
Tap a question to open its answer.
दिइएको अनुच्छेदका रेखाङ्कित वर्णहरूको उच्चारण स्थान र प्राणत्व छुट्याई लेख्नुहोस् ।
योगमाया लैङ्गिक विभेदको पनि कट्टर विरोधी थिइन् । उनी बालविवाहको विपक्षमा उभिन्थिन् तर स्वैच्छिक विधवा विवाहको समर्थन गर्थिन् ।
अनुच्छेदमा रेखाङ्कित वर्णहरू 'ग्', 'ध्' र 'ह्' हुन् । तिनको उच्चारण स्थान र प्राणत्व यस प्रकार छ । 'ग्' (योगमाया) कण्ठबाट उच्चारण हुने कण्ठ्य वर्ण हो, प्राणत्वका दृष्टिले यो अल्पप्राण वर्ण हो । 'ध्' (विधवा) दन्तबाट उच्चारण हुने दन्त्य वर...
शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् :
हेर्नुस् बद्रीजी हामीले खेतमा राशायनिक मल र विषादिको प्रयोग गर्यौँ । वालीको ऊत्पादन बढाउने काममा साथीहरूले तपाईँ सँग सल्लाह मागेका छन् ।
शुद्ध गरी पुनर्लेखन गरिएको अनुच्छेद यस प्रकार छ । हेर्नुहोस् बद्रीजी, हामीले खेतमा रासायनिक मल र विषादीको प्रयोग गर्यौँ । बालीको उत्पादन बढाउने काममा साथीहरूले तपाईंसँग सल्लाह मागेका छन् । (यहाँ हेर्नुस् लाई हेर्नुहोस्, राशायनिक लाई रास...
अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका शब्दको पदवर्ग पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।
आज उनले मलाई धेरै कुराहरू सोधे । उनले सोधेका कुराहरूमध्ये खासै धेरै बुझिनँ । मैले केमा कुरा भयो भन्ने पनि राम्ररी बुझिनँ । उनले मलाई फोनबाट बाँकी कुरा सुनाए ।
रेखाङ्कित शब्दहरूको पदवर्ग यस प्रकार छ ।
पहिलो 'धेरै' ('धेरै कुराहरू') ले नाम 'कुराहरू' को परिमाण बुझाएकाले यो विशेषण हो ।
दोस्रो 'धेरै' ('खासै धेरै बुझिनँ') ले क्रिया 'बुझिनँ' लाई विशेषता दिएकाले यो क्रियायोगी (क्रियाविशेषण) हो ।
'के' प्रश्नवाचक सर्वनाम हो ('केमा' मा 'के' सर्वनाममा 'मा' विभक्ति जोडिएको छ) ।
'सुनाए' कार्य बुझाउने पद भएकाले क्रिया हो ।
दिइएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।
(क) दिइएको अनुच्छेदबाट दुई दुईओटा तत्सम र आगन्तुक शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।
क्रमशः अग्लो हुँदै गएको कष्टप्रद, कठोर, दुर्गम पहाडको क्षीण पथलाई नजरले भेटेसम्म हेर्दा मान्छे पो हो कि भन्ने भ्रम पार्ने एउटा धब्बा जस्तो पनि केही देखिएन ।
(ख) दिइएका शब्दहरूलाई शब्दकोशीय क्रममा मिलाई लेख्नुहोस् ।
व्यवहार, अंश, त्रास, ज्ञान
(क) अनुच्छेदबाट पहिचान गरिएका तत्सम शब्द: कठोर र दुर्गम (कष्टप्रद, क्षीण, पथ, भ्रम पनि तत्सम शब्द हुन्) । आगन्तुक शब्द: नजर र धब्बा । (ख) शब्दकोशीय क्रम: अंश, ज्ञान, त्रास, व्यवहार । (शब्दकोशमा पहिले स्वरबाट सुरु हुने 'अंश', त्यसपछि व्यञ...
दिइएको अनुच्छेदबाट तीनओटा पारिभाषिक शब्द पहिचान गरी वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् ।
हिजोभन्दा आज हरेक सङ्क्रामक रोगको उपचार खोपद्वारा सम्भव हुँदै गएको छ । देशमा कुपोषणबाट मृत्यु हुने बालबालिकाहरूको तथ्याङ्क सार्वजनिक गरिएको अभिलेखबाट थाहा पाउन सकिन्छ ।
अथवा
दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा अनुकरणात्मक शब्द, एउटा उखान र एउटा टुक्का पहिचान गरी तिनलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :
हुने बिरुवाको चिल्लो पात भने झैँ सबै साथीलाई मेख मार्दै परीक्षामा प्राप्त गरेको स्वप्निलको सफलताबाट उसका अभिभावक खुसीले गद्गद भए । अकबरी सुनलाई कसी लगाउनु पर्दैन भन्दै मेधावी विद्यार्थी स्वप्निलले सबैको नाक राखेकामा आफूलाई धेरै खुसी लागेको कुरा विद्यालयका प्रधानाध्यापकले मुसुमुसु हाँस्दै सबैलाई बताए ।
अनुच्छेदबाट पहिचान गरिएका तीनओटा पारिभाषिक शब्द खोप, कुपोषण र तथ्याङ्क हुन् (सङ्क्रामक र अभिलेख पनि पारिभाषिक शब्द हुन्) । तिनको वाक्यमा प्रयोग यस प्रकार छ । खोप: दादुराविरुद्धको खोप लगाएपछि बालबालिका त्यस रोगबाट सुरक्षित हुन्छन् । कुपोष...
कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।
(क) अनुच्छेदबाट दुईओटा उपसर्ग र दुईओटा प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी तिनको निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् :
प्रमुख राजनीतिक दलहरूले गैरजिम्मेवार बनेर मुलुकलाई अनिर्णयको बन्दी बनाउनु हुँदैन । दलीय कर्तव्य र राष्ट्रिय जिम्मेवारीलाई बुझेर सकेसम्म चाँडै नै निकास दिने काममा केन्द्रित हुनु आवश्यक छ ।
(ख) अनुच्छेदबाट दुईओटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह गर्नुहोस् र दुईओटा द्वित्व शब्द पहिचान गरी दोहोरिएको अंश छुट्याउनुहोस् :
देशहितमा लागेका पीताम्बर र नीलकण्ठ आआफ्नो कर्तव्य पूरा गर्दै गाउँबस्तीको उन्नतिमा मनवचनकर्मले लागेका छन् । एकअर्कामा सरसहयोग र मरमदत गर्ने अनि सुखदुःखमा साथ दिन उनीहरूको आनीबानीको छरछिमेकमा मुक्तकण्ठले प्रशंसा हुने गरेको छ ।
(ग) अनुच्छेदबाट चारओटा सन्धियुक्त शब्द पहिचान गरी सन्धि विच्छेद गर्नुहोस् :
हाम्रो देशको हिमाली सौन्दर्य, प्राकृतिक भूबनोट पुरातात्विक महत्त्वका वस्तुहरूको अवलोकन गर्न विदेशी पर्यटकहरू नेपालमा आउँछन् । उनीहरू नेपालीहरूको आतिथ्य सत्कारबाट हर्षित हुँदै हँसिलो अनुहार लगाई स्वदेशतर्फ फर्कन्छन् ।
(क) उपसर्ग व्युत्पन्न शब्द र निर्माण प्रक्रिया: प्रमुख = प्र (उपसर्ग) + मुख गैरजिम्मेवार = गैर (उपसर्ग) + जिम्मेवार (अनिर्णय = अ + निर्णय पनि उपसर्ग व्युत्पन्न शब्द हो ।) प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द र निर्माण प्रक्रिया: दलीय = दल + ईय (प्रत्...
दिइएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।
(क) दिइएको अनुच्छेदलाई पुलिङ्ग भए स्त्रीलिङ्ग र स्त्रीलिङ्ग भए पुलिङ्गमा परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् :
उनले गद्य शैलीमा कविता लेखे । त्यस कवितालाई मेरी माइजूले मन पराउनुभयो । काकी र फुपूले कविता वाचन गरेर सुनाउने इच्छा गर्नुभयो । मैले पनि उहाँहरूसँगै कविता वाचन गरेर सुनाएकी थिएँ ।
(ख) दिइएको अनुच्छेदलाई एकवचन भए बहुवचन र बहुवचन भए एकवचनमा परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् :
मैले गाउँमा पुरानो साथीलाई भेटेँ । हामीले चराहरू र जलचरहरूका बारेमा धेरै बेर कुरा गर्यौँ । साथीले आफ्नो प्रगतिको कथा सुनायो । उसका कुरा सुनेर मेरा साथीहरू दङ्ग परे ।
(क)
उनले गद्य शैलीमा कविता लेखिन् । त्यस कवितालाई मेरा मामाले मन पराउनुभयो । काका र फुपाजुले कविता वाचन गरेर सुनाउने इच्छा गर्नुभयो । मैले पनि उहाँहरूसँगै कविता वाचन गरेर सुनाएको थिएँ ।
(ख)
हामीले गाउँमा पुराना साथीहरूलाई भेट्यौँ । मैले चरा र जलचरका बारेमा धेरै बेर कुरा गरेँ । साथीहरूले आफ्ना प्रगतिका कथा सुनाए । उनीहरूका कुरा सुनेर मेरो साथी दङ्ग पर्यो ।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।
(क) तलका गद्यांशबाट दुईओटा उद्देश्य र विधेय तथा दुईओटा उद्देश्य विस्तार र विधेय विस्तार पद पहिचान गरी लेख्नुहोस् :
प्रतिभाशाली रमा नियमित विद्यालय जान्छे । पढाइका साथै खेलकुदमा पनि रुचि राख्छे । हिजो गुरुले पुरस्कार पनि दिनुभयो । साथीहरूले पनि उसको तारिफ गरे ।
अथवा
दिइएको अनुच्छेदलाई सङ्गति मिलाई पुनर्लेखन गर्नुहोस् :
मेरो आमा पहाडमा बस्छिन् । ऊ असल हुनुहुन्छ । त्यहाँबाट अग्लो हिमालहरू हेर्न पाइन्छ । तिमी पनि हिमाल हेर्न आएको छ ।
(ख) दिइएको वाक्यलाई करण भए अकरण र अकरण भए करणमा परिवर्तन गरी अनुच्छेद पुनर्लेखन गर्नुहोस् :
उनीहरू सधैँ पुस्तक प्रदर्शनीमा जान्छन् । सबैले केही पुस्तकहरू किन्छन् । भिडभाडमा केही पनि खाँदैनन् । उनीहरूलाई कत्ति थकाइ लाग्दैन ।
अथवा
दिइएका वाक्यहरूलाई प्रत्यक्ष भए अप्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष भए प्रत्यक्ष कथनमा परिवर्तन गर्नुहोस् :
(अ) मलाई दुई दिन बस्न राजनले आग्रह गर्यो ।
(आ) तिमीले मलाई भन्यौ, “हामी पनि जाऔँला ।”
(इ) साथीले त्यतिखेर के काम गर्नु छ भनी प्रश्न गरे ।
(ई) हामीले भन्यौँ, “उनीहरू चाँडै आउँछन् ।”
(क)
गद्यांशको उद्देश्य र विधेय विश्लेषण यस प्रकार छ ।
उद्देश्य: 'रमा' (पहिलो वाक्यमा) र 'गुरुले' (तेस्रो वाक्यमा) । ('साथीहरूले' पनि उद्देश्य हो ।)
विधेय: 'जान्छे' (पहिलो वाक्यमा) र 'गरे' (चौथो वाक्यमा) ।
उद्देश्य विस्तार: 'प्रतिभाशाली' (रमालाई विशेषता दिने पद) । यस गद्यांशमा अर्को स्पष्ट उद्देश्य विस्तार छैन; चौथो वाक्यमा उद्देश्य 'साथीहरू' सँग लागेको निपात 'पनि' लाई सीमित अर्थमा उद्देश्य विस्तार मान्न सकिन्छ ।
विधेय विस्तार: 'नियमित विद्यालय' (जान्छे क्रियाको विस्तार) र 'हिजो' तथा 'पुरस्कार' (दिनुभयो क्रियाको विस्तार) ।
अथवा
सङ्गति मिलाई पुनर्लेखन गरिएको अनुच्छेद:
मेरी आमा पहाडमा बस्नुहुन्छ । उहाँ असल हुनुहुन्छ । त्यहाँबाट अग्ला हिमालहरू हेर्न पाइन्छ । तिमी पनि हिमाल हेर्न आएका छौ ।
(ख)
करण र अकरण परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गरिएको अनुच्छेद:
उनीहरू सधैँ पुस्तक प्रदर्शनीमा जाँदैनन् । सबैले केही पनि पुस्तकहरू किन्दैनन् । भिडभाडमा केही खान्छन् । उनीहरूलाई धेरै थकाइ लाग्छ ।
अथवा
(अ) राजनले मलाई भन्यो, “तिमी दुई दिन बस ।” (प्रत्यक्ष कथन)
(आ) तिमीले मलाई आफूहरू पनि जाने कुरा भन्यौ । (अप्रत्यक्ष कथन)
(इ) साथीले सोधे, “त्यतिखेर के काम गर्नु छ ?” (प्रत्यक्ष कथन)
(ई) उनीहरू चाँडै आउने कुरा हामीले भन्यौँ । (अप्रत्यक्ष कथन)
दुवै प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।
(क) दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको छोटो उत्तर लेख्नुहोस् :
जलका विभिन्न स्वरूप हुन्छन् । पग्लिने, अग्लिने र उड्ने सक्ने क्षमता पानीमा हुन्छ । हिउँ पग्लिएर नदी बन्दा नदीको पानी बाफ बन्छ र हिमालका थाप्लामा हिउँ जम्छ । ठोस, तरल, ग्याँस मात्र होइन पानीमा आगो ओकल्ने ऊर्जा हुन्छ । विद्युत् पानीबाटै निकालिन्छ । यस्तो महत्वपूर्ण चमत्कारी पानी सदुपयोग गरे बन्दछ सुखी जिन्दगानी, दुरुपयोग भए दुःखमै बित्छ जिन्दगानी । ठोस, तरल, ग्याँस, राप, ताप, तेजसँगैको ऊर्जाले विश्वमा अविकासका सारा स्वरूपलाई चुनौती दिइरहेको छ । आज हामी आफैँसँगको बिना नचिनेर भौँतारिइरहेको कस्तुरी झैँ भएका छौँ । जलस्रोतमा धनी राष्ट्र भए पनि दिगो पूर्वाधार विकासका योजनाका अभावले गर्दा हामी स्रोत र साधन भए पनि अँध्यारामा बस्न बाध्य छौँ । उर्वराभूमि भएर पनि सिँचाइका आधुनिक प्रविधि अपनाउन नसक्दा जग्गा बाँझै छन्, जनता भोकभोकै छन् । युवाशक्ति बिदेसिन बाध्य छन् । विकास निर्माणले विश्वलाई चकित पार्ने छिमेकीलाई टुलुटुलु हेरेर गाँस, बासकै समस्यामा पिरोलिन बाध्य छ हाम्रो समाज । यो अवस्थालाई बदलेर विश्व प्रतिस्पर्धामा होमिन सक्न बनाउने क्षमता जलस्रोतमा मात्र छ । हामी अमृत समान हिमालको कञ्चन पानी बोतलमा बेचेर विश्वका मानिसको तिर्खा मेटाउन सक्छौँ । कर्नालीमा जलविहार, कोसी र तामाकोसीमा सिँचाइका उचित व्यवस्थापन गरेर धर्ती उर्वरा बनाउन सक्छौँ ।
प्रश्नहरू
(क) पानीलाई महत्वपूर्ण चमत्कारी किन भनिएको हो ?
(ख) जलस्रोत र उर्जाका क्षेत्रमा दिगो विकास कसरी गर्न सकिन्छ ?
(ग) धर्तीलाई उर्वरा बनाउने आधारहरू के के हुन् ?
(घ) राष्ट्र निर्माणमा सिँचाइको कस्तो भूमिका हुन्छ होला ?
(ख) दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :
मुलुकमा रहेको बेरोजगार एवम् अनुत्पादक श्रम शक्तिलाई उनीहरूको योग्यता, सिप तथा दक्षता अनुरूप अन्य विभिन्न मुलुकमा रोजगारीका लागि पठाई उनीहरूमार्फत वैदेशिक विप्रेषण आय, सिप, प्रविधि र अनुभव स्वदेशमा भित्र्याइन्छ । नेपालको अर्थव्यवस्थामा वैदेशिक रोजगारीको योगदान उल्लेखनीय रहेको छ । विगतको द्वन्द्वको समयमा अर्थतन्त्रका आन्तरिक पक्षहरू कृषि, उद्योग, व्यापार लगायतका क्षेत्रहरूमा नकारात्मक असर परेको अवस्थामा समेत वैदेशिक रोजगारीले निरन्तर टेवा पुर्याए तापनि दक्ष कामदार १.५ प्रतिशत, २४ प्रतिशत अर्धदक्ष र ७४.५ प्रतिशत अदक्ष जनशक्ति विदेशिने हुँदा नेपालले यसबाट पूर्ण लाभ लिन सकिरहेको छैन । नेपाली कामदारको मुख्य गन्तव्यका रूपमा कतार, मलेसिया, बहराइन, साउदी अरेबिया, संयुक्त अरब इमिरेट्स र कुबेत रहेका छन् । वैदेशिक रोजगार विकासको दीर्घकालीन स्रोत होइन । मुलुकभित्रै कृषि क्षेत्रको आधुनिकीकरण एवम् व्यवसायीकरण, उद्योग क्षेत्रको विकास र विस्तार तथा विविध स्वरोजगारीका अवसर सिर्जनामार्फत बाध्यात्मक वैदेशिक रोजगारीको अन्त्य गरी दक्ष एवम् सिपयुक्त जनशक्तिलाई मात्र वैदेशिक रोजगारीमा परिचालन गर्दै वैदेशिक रोजगारीलाई सुरक्षित, मर्यादित र व्यवस्थित गरेमा नेपालले आर्थिक विकासमा वैदेशिक रोजगारीबाट अधिकतम लाभ लिन सकिन्छ ।
(क) विप्रेषण शब्दको अर्थ कुन हो ? (अ) रेमिट्यान्स (आ) तलब (इ) रोजगारी (ई) आम्दानी
(ख) नेपालको अर्थतन्त्रका आन्तरिक पक्षहरू के के हुन् ? (अ) व्यापार र जडीबुटी (आ) यातायात र शिक्षा (इ) स्वास्थ्य र रोजगार (ई) कृषि र उद्योग
(ग) विकासको दीर्घकालीन स्रोत के हो ? (अ) वैदेशिक रोजगारी (आ) सुरक्षित लगानी (इ) कृषिको आधुनिकीकरण (ई) श्रम स्वीकृति
(घ) 'नेपाली कामदारको मुख्य गन्तव्यका रूपमा कतार, मलेसिया, बहराइन, साउदी अरेबिया, संयुक्त अरब इमिरेट्स र कुबेत रहेका छन् ।' भन्ने वाक्यमा 'गन्तव्य' कस्तो शब्द के हो ? (अ) उपसर्ग व्युत्पन्न (आ) प्रत्यय व्युत्पन्न (इ) समस्त शब्द (ई) द्वित्व शब्द
(क)
(क) पानी ठोस, तरल र ग्याँस तीनै रूपमा रहन सक्ने, पग्लिने र उड्ने क्षमता भएको तथा आगो ओकल्ने ऊर्जा (विद्युत्) समेत पानीबाटै निकाल्न सकिने हुनाले पानीलाई महत्वपूर्ण चमत्कारी भनिएको हो । यसको सदुपयोग गरे जिन्दगानी सुखी बन्छ ।
(ख) दिगो पूर्वाधार विकासका योजना बनाएर, सिँचाइका आधुनिक प्रविधि अपनाएर, कर्नालीमा जलविहार तथा कोसी र तामाकोसीमा सिँचाइको उचित व्यवस्थापन गरेर र हिमालको कञ्चन पानी बोतलमा बेचेर जलस्रोत र ऊर्जाका क्षेत्रमा दिगो विकास गर्न सकिन्छ ।
(ग) कोसी र तामाकोसीजस्ता नदीहरूमा सिँचाइको उचित व्यवस्थापन गर्नु, सिँचाइका आधुनिक प्रविधि अपनाउनु र उर्वराभूमिको सदुपयोग गर्नु नै धर्तीलाई उर्वरा बनाउने आधारहरू हुन् ।
(घ) सिँचाइको उचित व्यवस्थापन भए बाँझा जग्गा आबाद हुन्छन्, उत्पादन बढेर जनताको गाँसबासको समस्या हट्छ, युवाशक्ति बिदेसिनु पर्दैन र देश विश्व प्रतिस्पर्धामा होमिन सक्छ । यसरी राष्ट्र निर्माणमा सिँचाइको महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ ।
(ख)
(क) उत्तर: (अ) रेमिट्यान्स
(ख) उत्तर: (ई) कृषि र उद्योग
(ग) उत्तर: (इ) कृषिको आधुनिकीकरण
(घ) उत्तर: (आ) प्रत्यय व्युत्पन्न (गन्तव्य = गम् + तव्य)
अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिपी एक तृतीयांशमा सारांश गर्नुहोस् ।
हाम्रो समाज मूर्त र अमूर्त संस्कृतिको मिश्रण हो । हाम्रा गाउँ तथा सहरमा प्राचीन सभ्यताका धरोहर यत्रतत्र छन् । साकेला, चासोक, च्याब्रुङ र धान नाचमा रमाउने मन हुड्केली, सोरठी र मारुनीमा त्यत्तिकै रमाउँछ । देउडा र घाटुले भौगोलिक सीमा नाघेर बास्ना छरेका छन् । चान्दी, डाँडी, हनुमान् र पञ्चबुद्ध नृत्यहरू हाम्रा मुटुका ढुकढुकी बनेका छन् । शास्त्रीय र लोक नृत्य, गीत र वादनमा हाम्रा अनन्य सम्पदा छन् । स्याब्रो र तिजीले सखिया, सन्थाल र सरायसँग मितेरी लाउँछन् । भुओ, खैँजडी, बालुन, सँगिनी र लाखे पहाडी सौन्दर्य बनेका छन् । बाली लाउँदा, भित्र्याउँदा, दाइँ गर्दा गाइने गीतहरू पुनर्जीवनको आस गर्दै छन् । गन्धर्व, चर्या, खाँडो र गाथाहरू कुनाकन्दरामा जीवितै छन् । यहाँ भाषाको भण्डार छ । संस्कार, रीतिरिवाज र परम्पराका पारखीहरू हाम्रा गाउँमा भुल्छन्, सहरमा रमाउँछन् । खानपान र पहिरनमा जातीय, क्षेत्रीय र सामुदायिक विविधता छन् । मन्दिर, विहार, मस्जिद, गिर्जाघर, गुरुद्वारा, थान र मार्गास्थानहरू हाम्रा आस्थाका केन्द्र हुन् । हामी भाषा, धर्म, संस्कृति र परम्परामा बहुल छौँ तर आपसमा सहिष्णु छौँ । यो नै विश्वमा हाम्रो अनुपम पहिचान हो ।
बुँदा टिपोट: १. हाम्रो समाज मूर्त र अमूर्त संस्कृतिको मिश्रण हो र गाउँसहरमा प्राचीन सभ्यताका धरोहर छन् । २. साकेला, सोरठी, देउडा, घाटुलगायत विविध जातजातिका नाच, गीत र वादन हाम्रा अनन्य सम्पदा हुन् । ३. भाषा, खानपान, पहिरन र आस्थाका केन्द...
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।
(क) स्थानीय स्वास्थ्य केन्द्रले सर्वसाधारण जनतालाई कोरोना भाइरस विरुद्धको खोप लगाउन जारी गर्ने सार्वजनिक सूचनाको नमुना तयार पार्नुहोस् ।
(ख) कसैको शुभ विवाहका अवसरमा आफन्तजनहरूलाई आमन्त्रण गर्न दिइने निमन्त्रणा पत्रको नमुना तयार पार्नुहोस् ।
(क) श्री जनकल्याण स्वास्थ्य केन्द्र भानु नगरपालिका ४, तनहुँ सार्वजनिक सूचना (प्रथम पटक प्रकाशित मिति: २०८० साउन १५ गते) यस स्वास्थ्य केन्द्रको कार्यक्षेत्रभित्र रहनुहुने सम्पूर्ण सर्वसाधारणलाई कोरोना भाइरस (कोभिड-१९) विरुद्धको खोप निःशुल...
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।
(क) आफ्नो विद्यालयको वार्षिकोत्सवको सन्दर्भमा आयोजित विविध कार्यक्रमलाई समेटी १५० शब्दसम्मको प्रतिवेदन लेख्नुहोस् ।
(ख) 'राष्ट्रनिर्माणमा नागरिकको भूमिका' विषयमा १५० शब्दसम्मको वक्तृता तयार पार्नुहोस् ।
(क) विद्यालयको वार्षिकोत्सव सम्बन्धी प्रतिवेदन मिति २०८० चैत ५ गते हाम्रो जनज्योति माध्यमिक विद्यालयको पच्चीसौँ वार्षिकोत्सव भव्यताका साथ सम्पन्न भयो । कार्यक्रमको अध्यक्षता विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्षले गर्नुभएको थियो भने प्रमुख...
महिलामाथि हुने हिंसालाई कसरी नियन्त्रण गर्न सकिएला ? १२५ शब्दसम्ममा आफ्नो प्रतिक्रिया लेख्नुहोस् ।
महिलामाथि हुने हिंसा हाम्रो समाजको गम्भीर समस्या हो । घरेलु हिंसा, दाइजो प्रथा, बालविवाह, बोक्सीको आरोप र यौन दुर्व्यवहारजस्ता रूपमा यो हिंसा देखा पर्छ । मेरो विचारमा यसको नियन्त्रणका लागि सबैभन्दा पहिले शिक्षा र चेतना आवश्यक छ । छोरीलाई...
कुनै दुई प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् ।
(क) दिइएको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
कुन पहाडले कुन खोलाले तिम्रो गति छेकेथ्यो र
वीर पुर्खा ! कुन आँधीले तिम्रो यात्रा रोकेथ्यो र
गरुडको झैँ वेग तिम्रो कुन आकाशले बाँध्न सक्यो
पौरखले रच्यौ नेपाल ! पहाड तराई जुट्न सक्यो ।
प्रश्नहरू
(अ) नेपालीहरूको कस्तो पौरखले नेपालको रचना भएको हो ?
(आ) हाम्रा वीरपुर्खाको गौरव गाथालाई कविताका आधारमा वर्णन गर्नुहोस् ।
(ख) दिइएको नाट्यांश पढी सोधिएका प्रश्नको छोटो उत्तर दिनुहोस् :
ठिक भन्नुभो बाबा । सन्तानको सुख र शिक्षाका लागि भन्दै म रातदिन खटिएँ तर मैले मेरो छोरालाई समय दिइनँ । उससँग बसेर उसको पढाइका बारेमा कुरा गरिनँ । उसका साथी को को छन् भनेर कहिल्यै सोधखोज गरिनँ । ऊ कहाँ गयो, के गर्यो, के खायो भनेर ख्याल गरिनँ । म त खालि मेरो व्यवसाय, बैठक आदि भन्दै दौडधुप गरिरहेँ । उसले मागे जति पैसा दिइरहेँ तर ऊ त धेरै पहिलेदेखि दुर्व्यसनको सिकार भइसकेको रहेछ र आज मैले यो दिन भोग्नुपर्यो ।
प्रश्नहरू
(अ) यस नाट्यांशमा वक्ताले आफ्ना के कस्ता कमजोरी रहेको स्विकारेका छन् ?
(आ) यस नाट्यांशमा व्यक्त समस्या कसरी समाधान गर्न सकिएला ?
(ग) दिइएको निबन्धांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
विहङ्गम दृष्टिले विचार गर्दा सम्पूर्ण पृथ्वी एउटा घर हो, गृह हो । यहाँ जल, स्थल, वायु, आकाश र तेज (प्रकाश) यी पाँच तत्व (पञ्चतत्व) का बिच जलचर, स्थलचर, नभचर र सबै चराचर आफ्नो जीवन बिताउँदछन् । पृथ्वीलाई छोडेर अन्य ग्रहमा जीवात्माको अस्तित्व भेटिएको छैन । त्यसैले हामी सबैले यहीँ बाँच्नुपर्छ, यहीँ मर्नुपर्छ । यो सिवाय अरू जाने ठाउँ छैन । पृथ्वीको पारिस्थितिक प्रणालीलाई बिथोलिदियौँ भने हाम्रै अस्तित्व सङ्कटमा पर्छ । हालका दिनमा जलवायु परिवर्तनका विषयमा विशेष गरेर वायुमण्डल प्रदूषणका कारण पृथ्वी सतह अप्रत्यासित ढङ्गले तात्ने क्रमलाई लिएर विशेष चिन्ता र चासो हाम्रो सामु तेर्सिएको छ ।
प्रश्नहरू
(अ) पृथ्वी कसरी सबैको साझा घर हुनसक्दछ ?
(आ) पृथ्वीको तात्ने क्रमलाई रोक्न के गर्न सकिन्छ ?
(क)
(अ) नेपालीहरूका वीर पुर्खाहरूको अदम्य साहस, वीरता र कठोर परिश्रमरूपी पौरखले नेपालको रचना भएको हो । कुनै पहाड, खोला वा आँधीले पनि रोक्न नसक्ने गति भएका पुर्खाहरूकै पौरखका कारण पहाड र तराई जुटेर एउटै नेपाल बनेको हो ।
(आ) प्रस्तुत कवितांशमा हाम्रा वीर पुर्खाको गौरवशाली गाथाको यशोगान गरिएको छ । कविका अनुसार हाम्रा पुर्खाहरू यति साहसी र गतिशील थिए कि उनीहरूको अगाडि कुनै पहाडले, कुनै खोलाले र कुनै आँधीले पनि छेकबार लगाउन सकेन । आकाशमा उड्ने गरुडको जस्तो तीव्र वेग भएका ती वीरहरूलाई कुनै आकाशले पनि बाँध्न सकेन, अर्थात् विश्वको कुनै शक्तिले उनीहरूको यात्रा रोक्न सकेन । त्यही अजेय साहस र पौरखका बलले उनीहरूले पहाड र तराईलाई एकै सूत्रमा जोडेर सिङ्गो नेपाल राष्ट्रको निर्माण गरे । यसरी कवितांशले हाम्रा पुर्खाको वीरता, राष्ट्रप्रेम र परिश्रमप्रति गौरव गर्दै हामीलाई पनि त्यही पौरखको सम्झना गरी राष्ट्रनिर्माणमा लाग्न प्रेरित गरेको छ ।
(ख)
(अ) यस नाट्यांशमा वक्ता (बाबु) ले सन्तानको सुख र शिक्षाका नाममा रातदिन व्यवसाय र बैठकमा मात्र दौडधुप गरेको, छोरालाई समय नदिएको, उसको पढाइका बारेमा कुरा नगरेको, उसका साथीहरू को को छन् भनेर सोधखोज नगरेको, ऊ कहाँ गयो, के गर्यो, के खायो भनेर ख्याल नगरेको र मागे जति पैसा मात्र दिइरहेको आफ्ना कमजोरी रहेको स्विकारेका छन् ।
(आ) यस नाट्यांशमा व्यक्त समस्या समाधान गर्न अभिभावकले सन्तानलाई पैसा मात्र होइन, पर्याप्त समय र माया दिनुपर्छ । उनीहरूको पढाइ, साथीसङ्गत र दैनिक गतिविधिबारे नियमित जानकारी राख्नुपर्छ र खुला संवाद गर्नुपर्छ । दुर्व्यसनका जोखिमबारे घरपरिवार र विद्यालयबाटै सचेत गराउनुपर्छ । दुर्व्यसनमा फसिसकेकालाई गाली गर्नुभन्दा मनोपरामर्श र पुनर्स्थापना केन्द्रको सहायताले सुधार्न सकिन्छ ।
(ग)
(अ) पृथ्वीमा जल, स्थल, वायु, आकाश र तेज गरी पाँच तत्वका बिचमा जलचर, स्थलचर, नभचर र सबै चराचर प्राणीले आफ्नो जीवन बिताउँछन् । पृथ्वीबाहेक अन्य कुनै ग्रहमा जीवात्माको अस्तित्व भेटिएको छैन, त्यसैले सबै प्राणीले यहीँ बाँच्नुपर्छ र यहीँ मर्नुपर्छ । यसरी पृथ्वी सबैको साझा घर हुनसक्दछ ।
(आ) पृथ्वीको तात्ने क्रम रोक्न वायुमण्डलको प्रदूषण घटाउनुपर्छ । पेट्रोलियम इन्धनको प्रयोग कम गरी सौर्य र जलविद्युत्जस्ता स्वच्छ ऊर्जाको प्रयोग बढाउने, वनजङ्गलको संरक्षण र वृक्षरोपण गर्ने, कलकारखाना र सवारीसाधनको धुवाँ नियन्त्रण गर्ने तथा पृथ्वीको पारिस्थितिक प्रणालीलाई नबिथोल्ने हो भने पृथ्वीको तात्ने क्रम रोक्न सकिन्छ ।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।
(क) सत्यनिष्ठा र समतामूलक समाजको स्थापनामा योगमायाले दिएको योगदानको चर्चा गर्नुहोस् ।
(ख) 'गाउँको माया' कथामा कस्तो समाजको चित्रण गरिएको छ, समीक्षात्मक उत्तर लेख्नुहोस् ।
(क)
योगमाया नेपाली समाज सुधार आन्दोलनकी अग्रणी नायिका हुन् । वि.सं. १९२४ मा जन्मिएकी उनको सात वर्षकै उमेरमा विवाह भयो र नौ वर्षकै उमेरमा उनी विधवा भइन् । बालविधवा भएकै कारण घरपरिवार र समाजबाट तिरस्कार, शारीरिक र मानसिक यातना भोगेकी उनले आफ्नै जीवनका पीडाबाट समाजका कुरीतिविरुद्ध विद्रोहको चेतना पाइन् ।
आसामबाट फर्केपछि उनी स्वर्गद्वारीका महाप्रभु अभयानन्द द्वितीयबाट दीक्षा लिई सन्न्यासिनी बनिन् र निराहार, जलाहार, अल्पाहारजस्ता कठोर तपस्या गर्दै धाराप्रवाह प्रवचनद्वारा जनतालाई जागरुक बनाउन थालिन् । उनका तपस्याको मुख्य उद्देश्य जीवनको लोभ र मोहबाट मुक्त हुँदै समाज सुधारको चाहना पूरा गर्नु थियो ।
सत्यनिष्ठ समाजको स्थापनाका लागि उनले तत्कालीन धार्मिक, सामाजिक, प्रशासनिक, आर्थिक र राजनीतिक क्षेत्रमा व्याप्त विकृति, भ्रष्टाचार, घुसखोरी र जालीफटाहा प्रवृत्तिको खुला विरोध गरिन् र शासकसामु सत्य धर्मको पालना हुने धर्मराज्यको माग राखिन् । समतामूलक समाजका लागि उनी लैङ्गिक विभेदकी कट्टर विरोधी बनिन्, बालविवाह र अनमेल विवाहको विरोध गरिन्, स्वैच्छिक विधवा विवाहको समर्थन गरिन् र जातीय छुवाछूत तथा सामाजिक शोषणका विरुद्ध आवाज उठाइन् । महिलालाई पनि पुरुषसरह धर्म, शिक्षा र सम्मानको अधिकार हुनुपर्छ भन्ने उनको मान्यता थियो ।
उनको यस अभियानबाट त्रसित शासकहरूले उनको अग्निसमाधिको योजनामा फौज खटाई प्रतिबन्ध लगाए र उनलाई थुनामा समेत राखे । तापनि उनी आफ्नो अडानबाट कहिल्यै पछि हटिनन् र अन्त्यमा आफ्ना शिष्यशिष्यासहित जलसमाधि लिएर सत्यकै निम्ति जीवन उत्सर्ग गरिन् । यसरी आफ्नै जीवन बलिदान गरेर अन्याय, अत्याचार र विभेदविरुद्ध निरन्तर सङ्घर्ष गरेकी योगमायाले सत्यनिष्ठा र समतामूलक समाजको स्थापनामा अतुलनीय योगदान दिएकी छन् ।
(ख)
'गाउँको माया' कथामा करिब दुई वर्षपछि गाउँ फर्केका शिक्षित पात्र कृष्ण र उनका बाल्यकालका साथी परिदनको भेटका माध्यमबाट तत्कालीन नेपाली ग्रामीण समाजको यथार्थ चित्रण गरिएको छ ।
कथामा चित्रित समाज वर्गीय विभाजनमा आधारित छ । एउटा वर्ग जमिनदार र ठालुहरूको सम्पन्न वर्ग छ भने अर्को वर्ग परिदन, बुधन बुढा र रामदासजस्ता अर्काको घरमा दाइँ बसेर वा बेगारी गरेर बनी कमाई खाने विपन्नहरूको छ । सम्पन्न वर्गले विपन्न वर्गमाथि निरन्तर अन्याय र अत्याचार गरिरहेको छ । साहुमहाजनहरूले गरिबलाई थोरै ऋण दिएर जीवनभर आफ्नो बसमा राख्ने, क्रीतदाससरह काममा जोताउने र उनीहरूको श्रमको उचित मूल्य नदिने गरेको यथार्थ कथामा देखाइएको छ ।
तर कथाले निराशा मात्र देखाउँदैन । शिक्षित कृष्ण गरिब वर्गको उत्थानका लागि सङ्घर्ष गर्नुपर्छ र गरिबहरूको आवाज बुलन्द गर्नुपर्छ भन्ने चेतना बोकेको पात्र हो भने गरिब र अशिक्षित भए पनि परिदन व्यक्ति, समूह र समुदाय एक भएमा सामाजिक परिवर्तन सम्भव छ भन्ने प्रगतिशील सोच राख्ने जागृतशील पात्र हो । विपन्न वर्ग आफ्नो हकहितका लागि एकत्रित हुँदै गएको र त्यो एकता सम्पन्न वर्गले मन नपराएको प्रसङ्गले समाजमा चलिरहेको वर्गसङ्घर्षलाई देखाउँछ ।
समग्रमा यस कथामा वर्गीय द्वन्द्व, शोषण र असमानताले ग्रस्त तर परिवर्तनको चेतनाले जागृत हुँदै गएको ग्रामीण नेपाली समाजको चित्रण गरिएको छ । गाउँप्रतिको माया र सामाजिक न्यायको चाहना नै कथाको मूल स्वर हो ।
दिइएका मध्ये कुनै एक शीर्षकमा २५० शब्दसम्ममा नघटाई निबन्ध लेख्नुहोस् ।
(क) नेपालमा जलस्रोतको सम्भावना
(ख) युवा र स्वरोजगार
(ग) मेरो देश : मेरो कर्मभूमि
नेपालमा जलस्रोतको सम्भावना नेपाल जलस्रोतमा विश्वकै धनी राष्ट्रहरूमध्ये एक मानिन्छ । हिमाल, पहाड र तराई गरी तीनै भूभागमा फैलिएका छ हजारभन्दा बढी नदीनाला, हिमनदी, ताल, पोखरी र झरनाहरू हाम्रा अमूल्य सम्पत्ति हुन् । कोसी, गण्डकी, कर्णाली र म...