Nepali important questions

१५. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [२x५=१०] (क) तलको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् : भट्टीमा भात पाकिरहेछ / भात सँगसँगै कान्छीको लाज पाकिरहेछ / भट्टीमा मासु पाकिरहेछ / मासु सँगसँगै कान्छीको आँसु पाकिरहेछ / भट्टीमा रक्सी बिकिरहेछ / रक्सी सँगसँगै कान्छीको श्री बिकिरहेछ। प्रश्नहरू : (अ) 'भात सँगसँगै कान्छीको लाज पाकिरहेछ' भन्नुको अर्थ के हो? (आ) कान्छीको आँसु पाक्नुको कारण के हो? (इ) कान्छीको श्री कसरी बिकिरहेछ? (ई) यस कवितांशले कान्छीको कस्तो अवस्थाको चित्रण गरेको छ? (उ) यस कवितांशको मूल आशय के हो? (ख) तल दिइएको कथांश पढी अन्त्यमा सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् : 'व्यर्थैमा हामीले बारी गर्ने भएर यो आपद् बेसाएको' उसको मनमा लाग्दै आयो - नत्र सुखसँग बजारमै बसेका थियौँ। महिना मर्नासाथ तलब पाउँथ्यो, सुरुबुरु पुगेकै थियो। केटाकेटीलाई स्कुल जान नजिक, पानी भर्न जानलाई सिकिस्ती थिएन, सडक सजिलो राम्रो, न हावाको डर न पहिरोको डर। बित्थैमा नदुखेको कपाल बारी लिने भएर दुखाएको...। प्रश्नहरू : (अ) यो भनाइ कसको हो? (आ) 'व्यर्थैमा हामीले बारी गर्ने भएर आपद् बेसाएको' यो भनाइ कुन सन्दर्भमा आएको हो? (इ) बजारमा के कस्ता सुविधा उपलब्ध हुन्छन्? (ई) यस कथांशको कुन कुराप्रति पश्चात्ताप गरिएको छ? (उ) माथिको कथांश कुन पाठबाट लिइएको हो र यसका लेखक को हुन्? (ग) तल दिइएको निबन्धांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् : (स्वास्नीमान्छे र लोग्नेमान्छे साथी बनाउन अप्ठ्यारो हुनुको कारण, सिद्धान्त र व्यवहारबिचको विरोधाभासबारे निबन्धांश।)

९. तलको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनु होस् : [१०] (पानी प्रदूषण, अम्लीय वर्षा, ढल निकास, रासायनिक मल र फोहोरले पानी दूषित हुने विषयको अनुच्छेद।) प्रश्नहरू : (क) अम्लीय वर्षा कसरी हुन्छ? (ख) रसायन मिसिएको फोहोरले मानिस कसरी सङ्कटमा पर्छ? (ग) जमिन सुख्खा हुनुको कारण के हो? (घ) पानीसँग सम्बन्धित समस्याहरू के के हुन्? (ङ) 'अम्लीय' र 'कीटाणु' शब्दको अर्थ लेख्नु होस्।

१५. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [२x५=१०] (क) तलको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको एक, दुई वाक्यमा उत्तर दिनु होस् : शताब्दी शताब्दीअगि / भगडालु, ईर्ष्यालु वन मानुष तिमीलाई / माया र सहअस्तित्वको अँगालोमा बाँधी / आफ्नो ओडारको छानुमुनि भित्र्याएका थिएँ / जसरी आज तिमी / दाइजोको लावालस्करसँग घुम्तोभित्र लुकाई / पशुलाई जस्तै रुवाउँदै भित्र्याउने गर्छौ / त्यसैले तिमी यति विमुख नहोऊ। प्रश्नहरू : (अ) शताब्दीअगि पुरुष कस्ता थिए? (आ) 'माया र सहअस्तित्वको अँगालोमा बाँधी' भन्नुको तात्पर्य के हो? (इ) आजका पुरुष कस्ता छन्? (ई) यहाँ तिमी अर्थात् पुरुषलाई किन विमुख नहुन अनुरोध गरिएको हो? (उ) यस कवितांशको मूल आशय के हो? (ख) तलको कथांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको एक, दुई वाक्यमा उत्तर दिनु होस् : (किसान, गुमाने र धनजितेको प्रसङ्ग भएको कथांश।) (ग) तलको निबन्धांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको एक, दुई वाक्यमा उत्तर दिनु होस् : (एक केजी मासु उत्पादन गर्न १० केजी शाकाहारी भोजन खपत हुने, भूमण्डलीय उष्णता र भोकमरी भएको निबन्धांश।)

९. तलको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नु होस् : [१०] (जीवनमा आइपर्ने जोखिम, दुर्घटना, आगलागी, बाढी, पहिरो र तिनबाट बच्न बिमाको महत्त्व वर्णन गरिएको अनुच्छेद।) प्रश्नहरू : (क) हाम्रो जीवन किन सधैँ अप्ठ्यारामा छ? (ख) हाम्रो जीवनमा जोखिमका अवस्था के के हुन सक्छन्? (ग) बिमामा 'जोखिम' भनेको के हो? (घ) मानिसले बिमाका माध्यमबाट कुराको अन्त्य गर्छ? (ङ) 'जोखिम' र 'दुर्भाग्यवश' शब्दको अर्थ लेख्नु होस्।

८. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [२x४=८] (क) आवश्यक कुरा थपघट गरेर तलका वाक्यहरूलाई वाच्य परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् : यस पालि फुर्सद मिलाएर गाउँ गइने छ। साथीभाइसँग रमाइलो भेटघाट गरिने छ। स्थानीय मेलामा सामेल भई साथीहरूसँग नाचिने छ। मन परेका सामानहरू किनिने छन्। साथीहरू मिलेर फोटो खिचिने छ। खिचेका फोटाहरू फेसबुकमा राखिने छन्। केही दिन रमाइलो गरेपछि सबैसँग बिदा मागिने छ। रमाइलो अनुभव गर्दै कर्मथलोतिर हिँडिने छ। (ख) तलका वाक्यहरूलाई करण भए अकरण र अकरण भए करणमा परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् : तिमीले साँचो बोलेनौ। तिमीले अरुलाई भुक्याएर हैरान पार्‍यौ। तिम्रो त्यस्तो बानी राम्रो होइन। तिमीले गलत काम गर्‍यौ। तिम्रो भाइले पढाइ छाडेछ। ऊ जीवनमा अघि बढ्दैन। उसले आफ्नो भविष्य अन्धारमा पार्‍यो। उसले आफ्नो भविष्य उज्ज्वल बनाउन प्रयास गरेन। (ग) तलका वाक्यहरूको कथन परिवर्तन गर्नुहोस् : गौरवले भन्यो - "सरिता! तिमी डीभी भर्दिनौ?" सरिताले भनी - "म त स्वदेश बस्छु तर अमेरिका जान्नँ।" गौरवले भन्यो - "सरिता! तिमी आफ्नो भाग्यमा ग्रहण लगाउँदै छौ।" सरिताले भनी - "मलाई अमेरिकाभन्दा नेपाल नै स्वर्ग हो भन्ने लागेको छ।"

८. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [२x४=८] (क) तलको अनुच्छेदका आठ वटा सरल वाक्यलाई चार वटा जटिल वाक्यमा परिवर्तन गर्नु होस् : म पहिलो पटक पोखरा गएँ। म अत्यन्तै रमाएँ। तपाईं प्राकृतिक सुन्दरतामा रमाउन चाहनुहुन्छ। तपाईं एक चोटि पोखरा पुग्नु होस्। उसले पोखराको सराङकोटबाट सूर्योदयको दृश्यावलोकन गर्‍यो। उसले स्वर्गीय आनन्दको अनुभव गर्‍यो। पोखराले विभिन्न ताल, गुफा र हरियालीका कारणले लाखौँ पर्यटकको मन जितेको छ। पोखराले स्थानीय मान्छेहरूका लागि स्वरोजगारको अवसर सिर्जना गरेको छ। (ख) वाच्य परिवर्तन गर्नु होस् : म त यस पटक दसैँमा घर जान्छु। म आमाबुबालाई भेट्छु। म उहाँहरूका हातबाट दसैँको टीका लगाउँछु। म आशीर्वाद थाप्छु। आमा मिठा मिठा परिकारहरू बनाउनु हुन्छ। हामी आपसमा बाँडेर ती परिकारहरू खान्छौँ। साना केटाकेटीहरू गाउँघर डुल्छन्। उनीहरू धेरै रमाउँछन्। (ग) तल दिइएका प्रत्यक्ष कथनका वाक्यहरूलाई अप्रत्यक्ष कथनमा परिवर्तन गर्नु होस् : शिव नारानले भने - "भइ गो, फर्कि सक्नु भएको मानिसले किन फेरि दुःख गर्ने।" "अब मैले तपाईंलाई पाउन नसक्ने भएँ।" रुँदै नानीथकुँले भनिन्। "हिँड, जाँदै गर रञ्जना! म आउँछु।" डाक्टर गोदत्त प्रसादले भने। पुन नारान, हर्ष नारान दुवै जनाले एकै स्वरमा भने-"ठिक छ, आमाले ठिक भन्नु भयो।"

८. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [२x४=८] (क) तलका सरल वाक्यहरूबाट चार वटा जटिल वाक्य बनाउनु होस् : पूर्णिमाले लोकसेवा पास गरी। उसले सरकारी नोकरी पाई। उसको पढाइ राम्रो थियो। ऊ सफल हुँदै गई। उसको आम्दानी राम्रो छ। उसको परिवार राम्ररी चलेको छ। ऊ दिनरात काम गर्छे। ऊ कहिल्यै थाकेँ भन्दिन। (ख) तलको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई करण भए अकरण र अकरण भए करणमा परिवर्तन गर्नु होस् : पेम्बाको जीवन सुखी छ। उसले दुःखकष्ट भोगेको छैन। उसको बाल्यकाल पनि सुखद थियो। उसले दुःखको अनुभव गरेन। उसले अरुलाई सहयोग गर्न सकेको छ। उसले अरुबाट सहयोग लिनु परेको छैन। अहिलेसम्म उसको जीवन सुखमा बितेको छ। उसले आफ्नो भविष्यको चिन्ता लिनु परेको छैन। (ग) तलका वाक्यहरूलाई एउटै वाक्यमा संश्लेषण गर्नु होस् : तराईमा प्रशस्त मात्रामा अन्नबाली उब्जन्छ। तराईको माटो ज्यादै उर्वर छ। तराईमा सिँचाइको उचित व्यवस्था छ। तराई नेपालको अन्न भण्डार हो।

८. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [२x४=८] (क) तलका जटिल वाक्यहरूलाई आठ वटा सरल वाक्यमा छुट्ट्याउनु होस् : लोडसेडिङ घट्ने अवस्था भएमा देशको आर्थिक उन्नति हुँदैन। जब देशमा आर्थिक मन्दी छाउँछ तब जनता गरिबीको मारमा पर्दै जान्छ। सरकारले लोडसेडिङ हटाउन पहल गर्नु पर्छ अनि विद्युत् गृहहरूको निर्माण कार्य निर्धारित समयमै पूरा गर्नु पर्छ। सरकार लोडसेडिङ हटाउन सक्षम भयो भने देशको चौतर्फी विकास हुने कुरा निश्चित छ। (ख) तलको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई कर्तृवाच्यमा परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गर्नु होस् : हिजो चौरमा भकुण्डो खेलियो। तरिका मिलाएर भकुण्डो हानियो। खेल पनि जितियो। प्रथम पुरस्कार पाइयो। त्यस अवसरमा खुसियाली मनाइयो। नाचगानका कार्यक्रमहरू सम्पन्न गरिए। बाजाहरू बजाइए। ट्रफी उचालेर नगर परिक्रमा पनि गरियो। (ग) तलका वाक्यहरूलाई एउटै वाक्यमा संश्लेषण गर्नु होस् : यहाँबाट नजिकको एउटा जङ्गल छ। जङ्गलमा ठुलठुला रुखहरू छन्। त्यस जङ्गलमा ग्रामीण महिलाहरू सालको पात टिप्न जान्छन्। त्यहाँ गोठालाहरू गाईबाख्रा चराउन पनि जान्छन्।

५. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [२x३=६] (क) तलको अनुच्छेदबाट तीनओटा उपसर्ग व्युत्पन्न शब्द र तीनओटा प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस् : भौतिक विकास र आत्मिक उन्नतिका लागि मान्छेले अहिंसाको मार्ग रोज्नु जरुरी छ। यद्यपि बलवानले कमजोरमाथि अत्याचार गर्ने सिलसिला भने प्राचीन कालदेखि नै चल्दै आइरहेको छ। (ख) तलको अनुच्छेदबाट तीनओटा समस्त शब्द र तीनओटा द्वित्व व्युत्पन्न शब्द खोजी समस्त शब्दलाई विग्रह गर्नुहोस् र द्वित्व व्युत्पन्न शब्दको निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् : आफ्ना नालायक, निर्लज्ज एवम् खाली पैतृक सम्पत्तिका पछिपछि मात्र लाग्ने छोराहरूलाई आफ्नो घरखेत अंशबन्डा गरेर दिई गजाननले धर्मसर्म कमाउने भनी तीर्थाटन गर्ने सोच बनायो। पत्नीसँग सरसल्लाह नै नगरी उसले त्यस्तो निर्णय गर्दा ककसले के भन्लान् भन्नेतर्फ न ध्यान दियो, न दाजुभाइसँग नै कुनै विचार विमर्श गर्‍यो। (ग) तलको अनुच्छेदबाट छओटा सन्धियुक्त शब्द पहिचान गरी तिनको सन्धिविच्छेद गर्नुहोस् : कस्तै परिस्थिति आइपरे पनि घरघडेरी नबेच्ने, दायाँबायाँ ओक्दैफक्दै कमाइ गर्नेतर्फ ध्यान दिने अनि बेफ्वाँकमा उड्न्ते कुरा गरेर जीवन खेर नफाल्ने कामलायकले कनफट्टाको जिन्दगी सायदै बिताउनुपर्ला। जजसले राष्ट्रका लागि ठुल्ठुला काम गरे ती महान् व्यक्ति त अमर्त्य भए।

७. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [६] (क) तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका पदहरूको कारक पहिचान गरी लेख्नुहोस् : दाइले विदेशबाट आमालाई पठाइदिनु भएको सामान लिनका लागि म एयरपोर्ट जान तयार भएँ। आफूले सामान पठाइदिएको जानकारी बिहानै दाइले मलाई फोनद्वारा गराइसक्नु भएको थियो। मेरो घरदेखि एयरपोर्ट टाढै थियो; तसर्थ म ट्याक्सीबाट त्यहाँ पुगेँ। कर्मचारीबाट मलाई सामान दिइयो। त्यसपछि म घर जानका लागि सडकमा निस्केँ। (ख) तलको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई सङ्गति मिलाई पुनर्लेखन गर्नुहोस् : उसको ठुलो दिदी नर्सिङ पढ्दै छे। मेरो बहिनीचाहिँ मेडिकल कलेजमा भर्ना भएको छ। तिमीले थापा पाइस? बहिनीको पढाइ राम्रो छन्। म पनि उसलाई पढ्नका लागि हौसला दिँदै छ। उसको पढाइबाट आमा निकै उत्साहित छे।

५. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [२x३=६] (क) तल दिइएका उपसर्ग र प्रत्यय लगाई एक एक शब्द बनाउनु होस् : उपसर्ग : सु, अन, बद । प्रत्यय : ईय, ता, यौली । (ख) तलको अनुच्छेदबाट तीन समस्त शब्द र तीन द्वित्व व्युत्पन्न शब्द खोजी समस्त शब्दलाई विग्रह गर्नु होस् र द्वित्व व्युत्पन्न शब्दको निर्माण प्रक्रिया देखाउनु होस् : घामछाया जस्तो जीवनमा सुखदुःख आलोपालो गर्दै आइ रहन्छन्। गगनचुम्बी महलमा बसे पनि, सगरमाथाको चुचुरोमा चढे पनि र मखिबुट्टे कपडाले जतिसुकै आडसाड सिँगारे पनि हामी पीताम्बर बन्न सक्तैनौँ। न त खुरुखुरु आ-आफ्नो काम गर्न छोडेर मुख बिगारैँमा हात्तीसुँढे लम्बोदर नै बन्न सक्छौँ।

७. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [६] (क) तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कित पदहरूको कारक पहिचान गरी लेख्नु होस् : म खेतमा काम गर्दै थिएँ। खेतालाहरू कोदालीले खेत खन्दै थिए। रोपाहारहरू छुपुछुपु धान रोप्न लागेका थिए। खेतका आलीमा एउटा कालो सर्प देखियो। त्यसले मुख 'आँ' गरेर टोकुला जस्तो गर्‍यो। मैले त्यसलाई लट्ठीले हिर्काएँ। सर्प मर्‍यो। मैले मरेको सर्पलाई खेतको आलीबाट पर लगेर एउटा खाल्डोमा पुरेँ। आधा दिनदेखि डराएका खेतालाहरू अब ढुक्क भए। मैले उनीहरूलाई नास्ता खान दिएँ। उनीहरूले मलाई पानी दिए। हामी सबैले रमाउँदै फेरि काम गर्न थाल्यौँ। (ख) तलको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई सङ्गति मिलाई पुनर्लेखन गर्नु होस् : मेरी दाइ क्याम्पसमा पढाउनु हुन्छ। उनले विज्ञानमा स्नातकोत्तर गरेकी छन्। उहाँका साथीहरू पनि क्याम्पसमै पढाउँछ। भाउजूले दाइका साथीहरूलाई राम्ररी चिनेको छ। समय समयमा घरमै बोलाएर खाना खुवाउने भएकाले भाउजूसँग सबै खुसी छ। भाउजूको माया र सहयोग पाएकामा दाइ पनि मक्ख छ।

५. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [२x३=६] (क) तलको अनुच्छेदबाट तीन वटा उपसर्ग व्युत्पन्न शब्द र तीन वटा प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी लेख्नु होस् : संविधान सभाको मुख्य दायित्व लोकतान्त्रिक संविधान निर्माण गरी मुलुकलाई सङ्क्रमणबाट मुक्त गराउनु नै हो। निर्वाचनमा जनताले विश्वास गरेका राजनीतिक दलहरूले जनमतको उपेक्षा नगरी समयमै काम सम्पन्न गरेर आर्थिक क्रान्तिद्वारा नेपाली जनताको मन जित्नु जरुरी छ। (ख) तलको अनुच्छेदबाट तीन वटा समस्त शब्द र तीन वटा द्वित्व शब्द खोजी समस्त शब्दलाई विग्रह गर्नु होस् र द्वित्व शब्दमा दोहोरिएको अंश छुट्ट्याउनु होस् : गाउँठाउँमा बसेपछि कर्तव्यनिष्ठ भई समय समयमा समाजका असहायहरूको हकहितमा लाग्ने सोच्दो राखेर सबैका सुखदुःखमा सरिक हुने कृष्ण राय सार्वजनिक सभा समारोहमा झल्याकझुलुक मात्र देखा पर्थे। गाउँदेखि टाढाटाढासम्म ख्याति कमाएका यस्ता महापुरुषलाई घर बाहिर भेट्दा चौतारोमा उभिएर गाउँलेहरूले अदबसँग स्वागत गर्थे किनभने कृष्ण रायमा गाउँलेहरू देवताको झल्को पाउँथे। (ग) तलको अनुच्छेदबाट छ वटा सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी तिनको सन्धि विच्छेद गर्नु होस् : मनमोहक रमणीय हिमाल, पहाड, नदीनाला, वन्यजन्तु आदिले गर्दा नेपाल विदेशी पर्यटकहरूका लागि आकर्षक गन्तव्य बन्न पुगेको छ। खास गरी सूर्यको झलमल किरण पर्ने बित्तिकै जगमग हुने नेपालका गगनहनाका रूपमा रहेका हिमाच्छादित शिखरहरू टलक्क टल्केको देख्दा पर्यटकहरू स्वदेश फर्कन नै भुल्छन् होला भन्दा खासै अत्युक्ति हुँदैन।

७. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [६] (क) तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका पदहरूको कारक पहिचान गरी लेख्नु होस् : शिवरात्रिका दिन पशुपतिमा धेरै मानिसहरू शिवको दर्शन गर्न आएका थिए। पूजालाई ल्याएको फूल हातमा लिएर उभिएका मानिसहरूको पङ्क्ति गौशालादेखि मन्दिरसम्म देखिन्थ्यो। त्यहाँ कोही मानिस मोबाइलबाट कुराकानी गरि रहेका देखिन्थे भने कोही चाहिँ भक्तजनलाई ठग्ने दाउमा पनि थिए। (ख) तलको अनुच्छेदका वाक्यलाई सङ्गति मिलाई पुनर्लेखन गर्नु होस् : मेरो भाउजू बैङ्कमा काम गर्नुहुन्छ। उनले व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर गरेकी छन्। उहाँका दुई जना साथी पनि बैङ्कमै काम गर्छ। ठुलो दिदीले भाउजूका ती दुई जना साथीलाई राम्ररी चिन्छन्। दिनभर कार्यालयको काममा व्यस्त हुने भएकाले भाउजूला घरका सबैले माया र सहयोग गरेका छन्।

५. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [२x३=६] (क) तलको अनुच्छेदबाट तीन वटा उपसर्ग व्युत्पन्न शब्द र तीन वटा प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी लेख्नु होस् : प्रमुख राजनैतिक दलहरूले गैरजिम्मेवार बनेर देशलाई अनिर्णयको बन्दी बनाउनु हुँदैन। दलीय कर्तव्यलाई बुझेर सकेसम्म चाँडै नै निकास दिने काममा केन्द्रित हुनु जरुरी छ। (ख) तलको अनुच्छेदबाट तीन वटा समस्त शब्द र तीन द्वित्व शब्द खोजी समस्त शब्दलाई विग्रह गर्नु होस् र द्वित्व शब्दमा दोहोरिएको अंश छुट्ट्याउनु होस् : सप्तकोसीका वरिपरि बसेर वनभोज जानेबार सरसल्लाह गर्न पुगेका नीलकण्ठ र गजाननले आफ्ना बच्चाद्वारा थुप्रै माछा पनि मारे। यसो तरकारी सरकारीको खाँचो टर्ला भनेर घरमा ल्याई भोलिपल्ट पकाउन खोज्दा ती माछा गल्याकगुलुक भइ सकेछन्। (ग) तलको अनुच्छेदबाट छ वटा सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी तिनको सन्धि विच्छेद गर्नु होस् : कहिल्यै असत्य नबोल्ने, अरुलाई राम्रो उपदेश दिने, पण्डित्याइँ गरी घरबार चलाउने, समाजका वयोवृद्धहरूको सेवा सुश्रुषा गर्न सदैव तम्तयार हुने अनि गाउँ समाजका कसैको पनि खासखुस गरी नराम्रो कुरा नकाट्ने हाम्रा कान्छा वा समाजसेवीका रुपमा चिनिन्छ। उहाँ पत्नी तथा छोराछोरीहरूसँग सरसल्लाह गरेर मात्र घरायसी काम सम्पन्न गर्ने व्यावहारिक अभिभावकका रुपमा पनि चिनिँदै आउनु भएको छ।

७. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [६] (क) ले, लाई, बाट, द्वारा, देखि र मा विभक्ति लागेका भिन्न भिन्न कारकको प्रयोग भएका छ वटा वाक्यमा आफूले प्रत्यक्ष देखेको कुनै घटनाको वर्णन गर्नु होस्। (ख) तलको अनुच्छेदका वाक्यलाई सङ्गति मिलाई पुनर्लेखन गर्नु होस् : मैले आमालाई ठगी दियो। आमाले मलाई आशीर्वाद दिइन्। तिमीले पनि आमालाई ठगिस्? मेरो भाइले पनि ठगे। आमाको आशीर्वाद हामी सन्तानलाई अवश्य लाग्छन्। आमाको आशीर्वाद पाउनु सौभाग्यको कुरो हुन्।

१०. तल दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् : [५] (आयुर्वेद पूर्वीय प्राचीन चिकित्सा पद्धति हो; 'आयुर्वेद' शब्दको अर्थ 'आयुको ज्ञान', आयुर्विज्ञान, कायचिकित्सा-शल्यतन्त्र-शालाक्य-भूतविद्या-कौमारभृत्य-अगदतन्त्र-रसायनतन्त्र-वाजीकरणतन्त्र गरी आठ अङ्ग, बात-पित्त-कफ त्रिदोष र उचित आहार-जीवनशैलीबारे अनुच्छेद।) प्रश्नहरू : (क) आयुर्वेदका आठ अङ्ग के के हुन्? (ख) कायचिकित्सा र शल्यतन्त्रमा कुन कुन रोगको उपचार पद्धति प्रस्तुत गरिएको छ? (ग) शरीरमा रोगको प्रवेश हुनुको कारण के हो? (घ) आयुर्वेदले जीवनमा पूर्णायु जिउन के गर्नुपर्ने सुझाव दिएको छ? (ङ) आयुर्वेदलाई आयुर्विज्ञान किन भनिएको हो?

१०. तलको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् : [५] (कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा औद्योगिक क्षेत्रको योगदान बढाउन स्वदेशी तथा विदेशी पुँजीको परिचालन, लघु-घरेलु उद्योगको संरक्षण, गरिबी न्यूनीकरण, आयात प्रतिस्थापन र निर्यात प्रवर्धनमार्फत अर्थतन्त्रलाई सुदृढ बनाउनेबारे अनुच्छेद।) प्रश्नहरू : (क) स्वदेशी तथा विदेशी पुँजीको परिचालन केका लागि गर्नुपर्छ? (ख) गरिबी न्यूनीकरणका उपाय के के हुन्? (ग) अर्थतन्त्रलाई सुदृढ गर्न कस्ता उपाय अपनाउनुपर्छ? (घ) उपभोक्ताको हकहितको संरक्षण कसरी गर्न सकिन्छ? (ङ) बजार अनुगमनलाई तीव्र बनाउनु किन आवश्यक छ?

१. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [५] (क) घोषत्व र प्राणत्वका आधारमा तलका वर्णहरूलाई चिनाउनुहोस् : ख, झ, त, र, स । (ख) तल दिइएका शब्दहरूको अक्षर संरचना लेखी अक्षर सङ्ख्यासमेत देखाउनुहोस् : अन्तरिक्ष, वास्तविकता, चौतारी, कोण, ज्ञानी ।

२. शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् : [५] आसामरु र गूमानेको खलबल सुनेर धनजितेले आँखा उघारो। धनजीतेले हेरेको देखेर गुमानेले भन्यो कश्तो छ माहिला दाई ।

६. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [५] (क) वाक्य ढाँचासहित एकवचनलाई बहुवचनमा परिवर्तन गर्नुहोस् : सानो नानी चकचक गर्दै छ। त्यो ज्यादै चञ्चल देखिन्छ। त्यो निकै मायालाग्दो पनि भएको छ। त्यसलाई देख्दा म निकै रमाउँछु। तिमीलाई चाहिँ कस्तो लाग्छ हँ! (ख) वाक्य ढाँचासहित तलको अनुच्छेदका वाक्यलाई अपूर्ण वर्तमान कालमा परिवर्तन गर्नुहोस् : मेरो विद्यालयमा सांस्कृतिक कार्यक्रम भयो। मैले एउटा गीत गाएँ। नृत्यमा भने मैले भाग लिनँ। साथीहरू चाहिँ खुब नाचे। म कार्यक्रम सकिएपछि चियापानमा सरिक भएँ।

१. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [५] (क) तलका वर्णहरूलाई उच्चारण स्थान र प्रयत्नका आधारमा चिनाउनु होस् : ग, छ, म, य, ह । (ख) तल दिइएका शब्दहरूको अक्षर संरचना लेखी अक्षर सङ्ख्या समेत देखाउनु होस् : काल, बटुवा, विशेषज्ञ, कानुन, रमणीयता ।

२. शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नु होस् : [५] भाई विद्यालयबाट फर्कैँ थियो उसको भेट वाटामा बहिनिसंग भयो। उनीहरु समयमै घर फर्के। उनीहरुले करेसामा ढकमक्क फूलेका सेता पहेँला र राता पुष्पहरु हेरे। उनीहरु खुशी भए।

६. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [५] (क) तलको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई एक वचन भए बहुवचनमा र बहुवचन भए एक वचनमा परिवर्तन गरी वाक्यढाँचा समेत मिलाई पुनर्लेखन गर्नु होस् : हामी प्रत्येक दिन बिहान चाँडै उठ्छौँ। हामी हातमुख धुन्छौँ। हामी चिया पिएर पढ्न थाल्छौँ। तिमी भने सधैँ ढिलो उठ्यौ। तिमी पढाइमा पछि पछ्यौ। (ख) तलको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई आवश्यक सुधारसहित सामान्य आदरमा परिवर्तन गर्नु होस् : ऊ कक्षा १२ मा पढ्दै छ। ऊ अति नै परिश्रमी छ। ऊ अनुशासित छ। उसकी एक बहिनी पनि छे। ऊ बहिनीलाई पनि पढन लेखन सिकाउँछ।

१. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [५] (क) उच्चारण स्थान र प्रयत्नका आधारमा तलका वर्णहरूलाई चिनाउनु होस् : घ, छ, ब, य, ह । (ख) तल दिइएका शब्दको अक्षर संरचना लेखी अक्षर सङ्ख्या समेत देखाउनु होस् : काम, शोषण, टेलिभिजन, पञ्चरत्न, उपनिवेशवाद ।