व्याकरण

व्याकरण भाषाको शुद्धता निर्धारण गर्ने नियमहरूको व्यवस्थित अध्ययन हो । शुद्ध लेख्न, बोल्न र बुझ्नका लागि नेपाली भाषाका आधारभूत व्याकरणिक नियमको ज्ञान अनिवार्य हुन्छ । कक्षा १२ मा वर्णविन्यास, पदवर्ग, कारक, वाच्य, काल, समास, सन्धि र वाक्य संरचनाजस्ता विषय समेटिन्छन् ।

१. वर्णविन्यास (हिज्जे)

वर्णविन्यास भनेको शब्दलाई शुद्ध रूपमा लेख्ने पद्धति हो । ह्रस्व-दीर्घ (इ/ई, उ/ऊ), श/ष/स, व/ब, पञ्चम वर्ण र शिरबिन्दु (ं), चन्द्रबिन्दु (ँ) को सही प्रयोगले लेखाइ शुद्ध हुन्छ । उदाहरणका लागि 'गरिब' (ह्रस्व), 'नदी' (दीर्घ) । नेपाली भाषामा तत्सम शब्दमा मूल संस्कृत हिज्जे कायम रहन्छ भने आगन्तुक शब्दमा उच्चारणअनुसार लेखिन्छ ।

२. पदवर्ग (शब्दवर्ग)

वाक्यमा प्रयोग हुने शब्दलाई तिनको कार्यअनुसार वर्गीकरण गरिन्छ । मुख्य पदवर्गहरू यी हुन् :

• नाम (संज्ञा) : व्यक्ति, वस्तु, स्थान वा भावको नाम, जस्तै राम, हिमाल, माया ।
• सर्वनाम : नामको सट्टामा आउने पद, जस्तै म, तिमी, उनी, यो ।
• विशेषण : नाम वा सर्वनामको विशेषता जनाउने, जस्तै राम्रो, अग्लो, तीनओटा ।
• क्रिया : काम वा अवस्था जनाउने, जस्तै गर्नु, हुनु, पढ्नु ।
• क्रियाविशेषण : क्रियाको विशेषता जनाउने, जस्तै छिटो, धेरै, यहाँ ।
• नामयोगी, संयोजक र विस्मयादिबोधक : सम्बन्ध, जोडाइ र भाव जनाउने पद ।