एक चिहान

'एक चिहान' प्रगतिशील उपन्यासकार हृदयचन्द्रसिंह प्रधानको प्रसिद्ध उपन्यास हो । कक्षा १२ मा यसको अंश समावेश गरिएको छ, जसले तत्कालीन नेपाली समाजको गरिबी, शोषण र नैतिक विकृतिको यथार्थ चित्रण गर्छ ।

लेखक परिचय

हृदयचन्द्रसिंह प्रधान (वि.सं. १९७२ - २०१६ ) बहुमुखी प्रतिभाका स्रष्टा हुन् । तिनले नाटक, निबन्ध र उपन्यास विधामा कलम चलाए । सामाजिक यथार्थवाद र प्रगतिशील चेतना तिनका रचनाका प्रमुख प्रवृत्ति हुन् । 'एक चिहान' तिनको सर्वाधिक चर्चित उपन्यास हो, जसमा समाजका पीडित र सीमान्तकृत वर्गको जीवनसंघर्ष सशक्त रूपमा उतारिएको छ ।

विधा

यो रचना उपन्यास (आख्यान) विधाभित्र पर्छ, र पाठमा त्यसको एक अंश राखिएको छ । सामाजिक यथार्थवादी धारको प्रगतिशील उपन्यास मानिन्छ ।

विषयवस्तु / सार

उपन्यास एक गरिब किसान परिवारको दुःखद कथामा आधारित छ । रोगले थलिएको गरिब अष्टनारायणको उपचारका लागि परिवार आर्थिक संकटमा फस्छ । त्यही मौका छोपी डाक्टर तथा शक्तिशाली व्यक्तिहरूले गरिबको बाध्यताको दुरुपयोग गर्छन् । परिवारकी छोरी नानीथकुँको इज्जत र भविष्य समेत खतरामा पर्छ । समाजमा व्याप्त वर्गीय शोषण, नैतिक पतन र न्यायको अभावले गरिब परिवार क्रमशः विनाशतिर धकेलिन्छ । अन्ततः प्राकृतिक प्रकोप (बाढी) मा परिवार सखाप हुन्छ र जीवनको अन्त्य एउटा चिहानमा टुंगिन्छ । कथाले गरिबको जीवन कति असुरक्षित र निरीह हुन्छ भन्ने कटु यथार्थ देखाउँछ ।