NEB Class 12 · Past paper
The complete NEB Class 12 2070 exam paper for Nepali, all 16 questions with solved model answers.
Tap a question to open its answer.
१. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [५] (क) तलका वर्णहरूको घोषत्व र प्राणत्व छुट्ट्याउनु होस् : ज, थ, म, ल, ह । (ख) तल दिइएका शब्दको अक्षर संरचना र सङ्ख्या देखाउनु होस् : एक, सहरीकरण, पुनर्जन्म, कन्या, छताछुल्ल ।
(क) घोषत्व र प्राणत्व : - ज : सघोष, अल्पप्राण । - थ : अघोष, महाप्राण । - म : सघोष, अल्पप्राण । - ल : सघोष, अल्पप्राण । - ह : सघोष, महाप्राण । (ख) अक्षर संरचना र सङ्ख्या : - एक = एक (ए + क्) - अक्षर सङ्ख्या : १ । - सहरीकरण = स + ह + री + ...
२. शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नु होस् : [५] एसरी दिनरातको पहिरो र हावामा डरमा बाँचेर दुई एकर जमिनको माटो वर्समा दुई चोटी पल्टाएर जिविका गर्ने मेलो परिबारको हत्या हो ।
शुद्ध रूप : यसरी दिनरातको पहिरो र हावाको डरमा बाँचेर दुई एकड जमिनको माटो वर्षमा दुई चोटि पल्टाएर जीविका गर्ने मेलो परिवारको हत्या हो ।
(शुद्धीकरण : एसरी → यसरी, हावामा डरमा → हावाको डरमा, एकर → एकड, वर्समा → वर्षमा, चोटी → चोटि, जिविका → जीविका, परिबार → परिवार ।)
३. तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कित पदहरूको शब्दवर्ग पहिचान गरी लेख्नु होस् : [३] अँ, सम्झें। समाजको दुखको अन्त्य त कागजमा कैँदैमा हुँदो रहेछ न बोल्दैमा मात्र। यसका लागि त समाजको जरादेखि नै परिवर्तन गर्नु पर्छ।
रेखाङ्कित पदहरूको शब्दवर्ग : - अँ - विस्मयादिबोधक (स्वीकारसूचक) । - समाजको - नाम (सम्बन्धसूचक विभक्तियुक्त संज्ञा) । - कैँदैमा - क्रिया (क्रियापद) । - बोल्दैमा - क्रिया (क्रियापद) । - परिवर्तन - नाम (भाववाचक संज्ञा) ।
४. तलको अनुच्छेदबाट दुई दुई वटा तत्सम र आगन्तुक शब्द खोजी लेख्नु होस् : [२] कम्प्युटर एक इलेक्ट्रोनिक यन्त्र हो जसले अत्यन्त उच्च वेगमा प्रयोग कर्ताले दिएको निर्देशन अनुसार कार्य सम्पादन गरी नतिजा प्रस्तुत गर्न र डाटा भण्डारन गर्न सक्छ ।
५. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [२x३=६] (क) तलको अनुच्छेदबाट तीन वटा उपसर्ग व्युत्पन्न शब्द र तीन वटा प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी लेख्नु होस् : प्रमुख राजनैतिक दलहरूले गैरजिम्मेवार बनेर देशलाई अनिर्णयको बन्दी बनाउनु हुँदैन। दलीय कर्तव्यलाई बुझेर सकेसम्म चाँडै नै निकास दिने काममा केन्द्रित हुनु जरुरी छ। (ख) तलको अनुच्छेदबाट तीन वटा समस्त शब्द र तीन द्वित्व शब्द खोजी समस्त शब्दलाई विग्रह गर्नु होस् र द्वित्व शब्दमा दोहोरिएको अंश छुट्ट्याउनु होस् : सप्तकोसीका वरिपरि बसेर वनभोज जानेबार सरसल्लाह गर्न पुगेका नीलकण्ठ र गजाननले आफ्ना बच्चाद्वारा थुप्रै माछा पनि मारे। यसो तरकारी सरकारीको खाँचो टर्ला भनेर घरमा ल्याई भोलिपल्ट पकाउन खोज्दा ती माछा गल्याकगुलुक भइ सकेछन्। (ग) तलको अनुच्छेदबाट छ वटा सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी तिनको सन्धि विच्छेद गर्नु होस् : कहिल्यै असत्य नबोल्ने, अरुलाई राम्रो उपदेश दिने, पण्डित्याइँ गरी घरबार चलाउने, समाजका वयोवृद्धहरूको सेवा सुश्रुषा गर्न सदैव तम्तयार हुने अनि गाउँ समाजका कसैको पनि खासखुस गरी नराम्रो कुरा नकाट्ने हाम्रा कान्छा वा समाजसेवीका रुपमा चिनिन्छ। उहाँ पत्नी तथा छोराछोरीहरूसँग सरसल्लाह गरेर मात्र घरायसी काम सम्पन्न गर्ने व्यावहारिक अभिभावकका रुपमा पनि चिनिँदै आउनु भएको छ।
(क) उपसर्ग र प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द : - उपसर्ग व्युत्पन्न : अनिर्णय (अ + निर्णय), गैरजिम्मेवार (गैर + जिम्मेवार), प्रमुख (प्र + मुख) । - प्रत्यय व्युत्पन्न : राजनैतिक (राजनीति + क), दलीय (दल + ईय), जरुरी → केन्द्रित (केन्द्र + इत) । (ख)...
६. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [५] (क) तलका वाक्यहरूलाई पुलिङ्ग भए स्त्रीलिङ्ग र स्त्रीलिङ्ग भए पुलिङ्गमा आवश्यक सुधार सहित पुनर्लेखन गर्नु होस् : गायक गीत रेकर्ड गर्नका लागि स्टुडियोतिर जाँदै थियो। उसको पछिपछि गायिका पनि आउँदै थिई। पहिले गायकले गीत गायो। त्यसपछि गायिकाले एउटा मिठो गीत गाई। उसको मधुर स्वर सुनेर गायक दङ्ग पर्यो। (ख) तलका वाक्यलाई आवश्यक परिवर्तन सहित तृतीय पुरुषमा बदल्नु होस् : म क्रान्तिकारी कवि हुँ। म आफ्ना कवितामा क्रान्तिको सन्देश दिन्छु। मैले जनताका पक्षमा मात्र कविता रचेको छु। मैले आफ्ना कविताको माध्यमबाट समाज परिवर्तनको प्रयास गरेको छु। मैले यही कुरामा सन्तोष मानेको छु।
(क) लिङ्ग परिवर्तन : गायिका गीत रेकर्ड गर्नका लागि स्टुडियोतिर जाँदै थिई। उसको पछिपछि गायक पनि आउँदै थियो। पहिले गायिकाले गीत गाई। त्यसपछि गायकले एउटा मिठो गीत गायो। उसको मधुर स्वर सुनेर गायिका दङ्ग परी। (ख) तृतीय पुरुषमा परिवर्तन : ऊ क्...
७. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [६] (क) ले, लाई, बाट, द्वारा, देखि र मा विभक्ति लागेका भिन्न भिन्न कारकको प्रयोग भएका छ वटा वाक्यमा आफूले प्रत्यक्ष देखेको कुनै घटनाको वर्णन गर्नु होस्। (ख) तलको अनुच्छेदका वाक्यलाई सङ्गति मिलाई पुनर्लेखन गर्नु होस् : मैले आमालाई ठगी दियो। आमाले मलाई आशीर्वाद दिइन्। तिमीले पनि आमालाई ठगिस्? मेरो भाइले पनि ठगे। आमाको आशीर्वाद हामी सन्तानलाई अवश्य लाग्छन्। आमाको आशीर्वाद पाउनु सौभाग्यको कुरो हुन्।
(क) छ वटा कारक विभक्ति प्रयोग भएको वर्णन : हिजो बिहान मैले घरको झ्यालबाट एउटा दुर्घटना प्रत्यक्ष देखेँ। एउटा ट्रकचालकले तीव्र गतिमा गाडी हाँकिरहेको थियो। बाटोमा हिँडिरहेका एक वृद्धलाई ट्रकले हल्का ठक्कर दियो। छिमेकीहरूद्वारा तुरुन्तै उद्...
८. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [२x४=८] (क) तलका जटिल वाक्यहरूलाई आठ वटा सरल वाक्यमा छुट्ट्याउनु होस् : लोडसेडिङ घट्ने अवस्था भएमा देशको आर्थिक उन्नति हुँदैन। जब देशमा आर्थिक मन्दी छाउँछ तब जनता गरिबीको मारमा पर्दै जान्छ। सरकारले लोडसेडिङ हटाउन पहल गर्नु पर्छ अनि विद्युत् गृहहरूको निर्माण कार्य निर्धारित समयमै पूरा गर्नु पर्छ। सरकार लोडसेडिङ हटाउन सक्षम भयो भने देशको चौतर्फी विकास हुने कुरा निश्चित छ। (ख) तलको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई कर्तृवाच्यमा परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गर्नु होस् : हिजो चौरमा भकुण्डो खेलियो। तरिका मिलाएर भकुण्डो हानियो। खेल पनि जितियो। प्रथम पुरस्कार पाइयो। त्यस अवसरमा खुसियाली मनाइयो। नाचगानका कार्यक्रमहरू सम्पन्न गरिए। बाजाहरू बजाइए। ट्रफी उचालेर नगर परिक्रमा पनि गरियो। (ग) तलका वाक्यहरूलाई एउटै वाक्यमा संश्लेषण गर्नु होस् : यहाँबाट नजिकको एउटा जङ्गल छ। जङ्गलमा ठुलठुला रुखहरू छन्। त्यस जङ्गलमा ग्रामीण महिलाहरू सालको पात टिप्न जान्छन्। त्यहाँ गोठालाहरू गाईबाख्रा चराउन पनि जान्छन्।
(क) आठ सरल वाक्य : १. लोडसेडिङ घट्ने अवस्था हुनु पर्छ। २. लोडसेडिङ घटेमा मात्र देशको आर्थिक उन्नति हुन्छ। ३. देशमा आर्थिक मन्दी छाउँछ। ४. आर्थिक मन्दीले जनता गरिबीको मारमा पर्छ। ५. सरकारले लोडसेडिङ हटाउन पहल गर्नु पर्छ। ६. सरकारले विद्यु...
९. तलको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नु होस् : [१०] (जीवनमा आइपर्ने जोखिम, दुर्घटना, आगलागी, बाढी, पहिरो र तिनबाट बच्न बिमाको महत्त्व वर्णन गरिएको अनुच्छेद।) प्रश्नहरू : (क) हाम्रो जीवन किन सधैँ अप्ठ्यारामा छ? (ख) हाम्रो जीवनमा जोखिमका अवस्था के के हुन सक्छन्? (ग) बिमामा 'जोखिम' भनेको के हो? (घ) मानिसले बिमाका माध्यमबाट कुराको अन्त्य गर्छ? (ङ) 'जोखिम' र 'दुर्भाग्यवश' शब्दको अर्थ लेख्नु होस्।
(क) आर्जन गरेको सम्पत्ति स्थायी र सुरक्षित नहुने, बिरामी हुँदा उपचार गर्ने साधन नपुग्ने र भविष्य अनिश्चित रहने भएकाले हाम्रो जीवन सधैँ अप्ठ्यारामा रहन्छ।
(ख) व्यवसाय वा रोजगारीमा आइपर्ने अप्ठ्यारा, सवारी दुर्घटना, भूकम्प, बाढी, पहिरो, आगलागी र सम्पत्ति नोक्सानी जोखिमका अवस्था हुन्।
(ग) बिमामा 'जोखिम' भनेको जीवन वा सम्पत्तिमा आइपर्न सक्ने सम्भावित हानि, नोक्सानी वा खतरा हो, जसको आर्थिक भार बिमाले बहन गर्छ।
(घ) मानिसले बिमाका माध्यमबाट भविष्यमा आइपर्ने आर्थिक अनिश्चितता, हानि-नोक्सानी र त्यसबाट उत्पन्न हुने पीडा र चिन्ताको अन्त्य गर्छ।
(ङ) जोखिम = हानि वा नोक्सानी हुन सक्ने खतरा वा सम्भावना। दुर्भाग्यवश = दुर्भाग्यले गर्दा, नराम्रो भाग्यको कारण।
१०. तलको अनुच्छेदलाई एक तृतीयांशमा सङ्क्षेपीकरण गर्नु होस् : [५] (सञ्चार माध्यमलाई राष्ट्रको चौथो अङ्ग मानिने, सञ्चार माध्यमले व्यक्ति, समाज, राष्ट्र र विश्वको विकासमा पुर्याउने भूमिका वर्णन गरिएको अनुच्छेद।)
सङ्क्षेपीकरण (एक तृतीयांश) : सञ्चार माध्यमलाई राष्ट्रको चौथो अङ्ग मानिन्छ। यसले व्यक्ति, समाज, राष्ट्र र विश्वको विकासमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यसले विशाल विश्वलाई साँघुरो बनाइदिएको छ र मानिसलाई घरैमा बसेर ठुला काम सम्पन्न गर्न सहयोग...
११. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [५] (क) उच्च माध्यमिक विद्यालयहरूले निकट भविष्यमा शिक्षण शुल्क वृद्धि गर्नेबारे पत्रपत्रिकामा आएका समाचारलाई विषय बनाई सम्पादकलाई पत्र लेख्नु होस्। (ख) नेपाल खाद्य संस्थानले शाखा अधिकृत पदको पूर्तिका लागि निकाल्ने विज्ञापनको नमुना तयार गर्नु होस्।
(क) सम्पादकलाई पत्र : मिति : २०७०।०१।१५ श्री सम्पादकज्यू, गोरखापत्र दैनिक, काठमाडौँ। विषय : शिक्षण शुल्क वृद्धिप्रति ध्यानाकर्षण। महोदय, पछिल्ला दिनहरूमा उच्च माध्यमिक विद्यालयहरूले शिक्षण शुल्क अस्वाभाविक रूपमा वृद्धि गर्ने समाचार पत्रप...
१२. आफ्नो टोल सुधार समितिले सम्पन्न गरेको टोल सरसफाइ अभियान कार्यक्रमका सबै कुरा समेटी १५० शब्दसम्मको एउटा प्रतिवेदन तयार गर्नु होस्। [५] अथवा, 'बढ्दो सवारी दुर्घटना' शीर्षकमा १५० शब्दसम्मको टिप्पणी लेख्नु होस्।
प्रतिवेदन : टोल सरसफाइ अभियान प्रस्तुतकर्ता : सचिव, टोल सुधार समिति मिति : २०७०।०२।०५ हाम्रो टोल सुधार समितिको आयोजनामा गत शनिबार बिहान ७ बजेदेखि दिउँसो १ बजेसम्म टोल सरसफाइ अभियान सम्पन्न भयो। अभियानमा टोलका करिब ६० जना युवा, महिला र वृ...
१३. तल दिइएका मध्ये कुनै एक शीर्षकमा निबन्ध लेख्नु होस् : [१०] (क) मेरो बाल्यकाल (ख) देश विकासमा पर्यटन उद्योगको भूमिका (ग) पुस्तकालयको महत्त्व
देश विकासमा पर्यटन उद्योगको भूमिका प्राकृतिक विविधता, हिमशृङ्खला, ऐतिहासिक तथा धार्मिक सम्पदा र सांस्कृतिक धनीपनका दृष्टिले नेपाल पर्यटनका लागि निकै सम्भावना बोकेको देश हो। पर्यटन उद्योग आजको विश्वमा तीव्र गतिमा फैलिँदै गएको सेवामूलक उद्...
१४. 'एक चिहान' उपन्यासको तल दिइएको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [५+५=१०] रञ्जना देवीले सोधिन् - "तिमी बिरामी भएर जँचाउन आएकी मानिस अगि किन डाक्टर साहेबसँग ख्यालठट्टा गरि रहेकी? परपुरुषसित स्वास्नी मान्छेले त्यसरी ख्यालठट्टा गर्नु ठिक छ? स्वास्नी मान्छेको इज्जत स्वास्नी मान्छेले नै राख्न जान्नु पर्छ। यसरी सस्तो र खैराँती हुनुहुन्न नानीथकुँ!" रञ्जना देवीले फेरि भनिन् - "त्यस्ता तीन वटा छोराछोरीका बाबु, कपालमा जौतिल पाकि सकेका बुढासित पनि तिमीजस्ती भरभराउँदी तरुनीले प्रेम गर्ने? 'जात फ्याँक्नु गहतको भोलमा' भनेको यही हो।" प्रश्नहरू : (क) रञ्जना देवीले भनेजस्तै किन स्वास्नी मान्छेको इज्जत स्वास्नी मान्छेले नै राख्न जान्नु पर्छ? तर्क दिई लेख्नु होस्। (ख) नानीथकुँले बुढो डाक्टरसित प्रेम गरेर के गहतको भोलमा जात फ्याँकेकी हो? उपन्यासका आधारमा स्पष्ट गर्नु होस्।
(क) रञ्जना देवीको भनाइमा नारीको सम्मान र मर्यादा सुरक्षित राख्ने प्रमुख जिम्मेवारी नारी आफैँमा रहेको तर्क छ। पितृसत्तात्मक समाजमा नारीको आचरणलाई कडा नजरले हेरिन्छ; एउटी नारीको हल्का व्यवहारले समग्र नारी जातिमाथि नै लाञ्छना लाग्छ। त्यसैले...
१५. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [२x५=१०] (क) तलको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको एक, दुई वाक्यमा उत्तर दिनु होस् : जहाँ शीतल हावामा बुई चढेर / कस्तूरीको सुगन्ध ढुल्दछ / जहाँ एकनासे आरै / घर फर्कन वसन्त भुल्दछ / जहाँ बतासलाई भन्न्याङमा रोकेर / हिमाल पछ्यौरा हम्कन्छ। प्रश्नहरू : (अ) कस्तूरीको सुगन्ध कसरी ढुल्दछ? (आ) 'घर फर्कन वसन्त भुल्दछ' भन्नुको तात्पर्य के हो? (इ) 'हिमालले पछ्यौरा हम्कन्छ' भन्नाले के बुझिन्छ? (ई) माथिको कवितांशमा नेपालको के कस्तो महत्त्व दर्साइएको छ? (उ) यस कवितांशको मूल आशय के हो? (ख) तलको कथांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको एक, दुई वाक्यमा उत्तर दिनु होस् : (किसानहरू, गुमाने र धनजिते बिचको प्रसङ्ग भएको कथांश।) (ग) तलको निबन्धांश पढी सोधिएका प्रश्नको एक दुई वाक्यमा उत्तर दिनु होस् : (समुद्रपारिका नारीलाई साथी बनाउने सजिलो कुरा भएको निबन्धांश।)
(क) कवितांश बोध : (अ) शीतल हावामा बुई चढेर, अर्थात् मन्द बतासको सहारा लिएर कस्तूरीको सुगन्ध चारैतिर फैलिन्छ। (आ) यसको तात्पर्य - यहाँको प्राकृतिक सौन्दर्य यति मनमोहक छ कि वसन्त ऋतुसमेत यहीँ रमाएर घर फर्कन बिर्सन्छ। (इ) हिमालमाथि बादलको पछ्यौरा हावाले फिजाइदिँदा हिमाल गर्वले उभिएझैँ लाग्छ भन्ने बुझिन्छ; यसले हिमालको भव्यता देखाउँछ। (ई) यसमा नेपाल प्राकृतिक सौन्दर्य, हिमाल र सुगन्धित वातावरणले सम्पन्न स्वर्गसमान भूमि हो भन्ने महत्त्व दर्साइएको छ। (उ) मूल आशय - नेपालको अनुपम प्राकृतिक सौन्दर्यप्रति गर्व र मातृभूमिप्रतिको प्रेम अभिव्यक्त गर्नु हो।
(ख) कथांश बोध : किसानहरूले आफ्ना वस्तुलाई अर्काले कुटेको सहन नसक्ने स्वभाव देखाउँछन्; असार महिनाका गोरुको विशेष महत्त्व हुन्छ किनभने त्यति बेला रोपाइँको भारी काम गर्नुपर्छ। गुमाने र धनजिते बिचको झगडा वस्तुप्रतिको माया र निर्भरताबाट उत्पन्न भएको हो। ('सीमा' = हद, अन्त्य; 'अर्मल' = अर्मपर्म, सहयोगात्मक श्रमविनिमय ।)
(ग) निबन्धांश बोध : समुद्रपारिका (टाढाका, अपरिचित) नारीलाई साथी बनाउन सजिलो हुन्छ किनभने तिनको दैनिक व्यवहार र स्वभाव नजिकबाट थाहा हुँदैन। आफ्नै देश, सहर वा छिमेकका आइमाईलाई साथी बनाउन गाह्रो पर्छ किनभने नजिकबाट राम्रा-नराम्रा दुवै पक्ष देखिन्छन्। निबन्धकारको मूल आशय - नजिकको वास्तविकता थाहा हुँदा साथी बनाउन कठिन हुन्छ, टाढाको आदर्श सजिलो लाग्छ भन्ने मानवीय प्रवृत्ति देखाउनु हो।
१६. लोककथामा मधुकर र मालतीको मिलन भएको छ तर 'मधु मालतीको कथा' मा शङ्कर र गौरीको चाहिँ किन बिछोड भएको होला? प्रतिक्रिया लेख्नु होस्। [५]
प्रतिक्रिया : परम्परागत लोककथाहरूमा प्रायः प्रेमी युगलको मिलनमा कथा टुङ्गिन्छ, किनभने लोककथाको उद्देश्य आदर्श, सुखान्त र नैतिक सन्तुष्टि दिनु हुन्छ - मधुकर र मालतीको मिलन यसैको उदाहरण हो। तर 'मधु मालतीको कथा' मा शङ्कर र गौरीको बिछोड देखाइनु आधुनिक यथार्थवादी दृष्टिकोणको परिणाम हो। यहाँ लेखकले जीवनको तीतो सत्य, सामाजिक बन्धन, वर्गीय असमानता र परिस्थितिको क्रूरतालाई उजागर गर्न खोजेका छन्। प्रेम सधैँ मिलनमा टुङ्गिँदैन; कहिलेकाहीँ सामाजिक बाध्यता र नियतिका कारण प्रेमी छुट्टिनु पर्छ भन्ने कटु यथार्थ यस कथाले प्रस्तुत गर्छ। यही बिछोडले कथालाई भावनात्मक गहिराइ र जीवनसापेक्ष सन्देश प्रदान गरेको छ। त्यसैले मिलन र बिछोड दुवै कथाको उद्देश्यअनुरूप उपयुक्त लाग्छन्।