NEB Class 12 · Past paper
The complete NEB Class 12 2074 exam paper for Nepali, all 13 questions with solved model answers.
Tap a question to open its answer.
१. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [५] (क) तलका वर्णहरूलाई उच्चारण स्थान र प्रयत्नका आधारमा चिनाउनु होस् : ग, छ, म, य, ह । (ख) तल दिइएका शब्दहरूको अक्षर संरचना लेखी अक्षर सङ्ख्या समेत देखाउनु होस् : काल, बटुवा, विशेषज्ञ, कानुन, रमणीयता ।
(क) उच्चारण स्थान र प्रयत्न : - ग : कण्ठ्य; सघोष, अल्पप्राण, स्पर्श । - छ : तालव्य; अघोष, महाप्राण, स्पर्श । - म : ओष्ठ्य; सघोष, अल्पप्राण, स्पर्श (अनुनासिक) । - य : तालव्य; सघोष, अल्पप्राण, अन्तःस्थ । - ह : कण्ठ्य (स्वरयन्त्रमुखी); सघोष...
२. शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नु होस् : [५] भाई विद्यालयबाट फर्कैँ थियो उसको भेट वाटामा बहिनिसंग भयो। उनीहरु समयमै घर फर्के। उनीहरुले करेसामा ढकमक्क फूलेका सेता पहेँला र राता पुष्पहरु हेरे। उनीहरु खुशी भए।
शुद्ध रूप : भाइ विद्यालयबाट फर्कँदै थियो; उसको भेट बाटोमा बहिनीसँग भयो। उनीहरू समयमै घर फर्के। उनीहरूले करेसामा ढकमक्क फुलेका सेता, पहेँला र राता पुष्पहरू हेरे। उनीहरू खुसी भए।
(शुद्धीकरण : भाई → भाइ, फर्कैँ → फर्कँदै, वाटामा → बाटोमा, बहिनिसंग → बहिनीसँग, उनीहरु → उनीहरू, फूलेका → फुलेका, खुशी → खुसी ।)
३. तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका पदहरूको शब्दवर्ग पहिचान गरी लेख्नु होस् : [३] विचार गर्दा आलु पिँडालुभन्दा निकै बाठाठाउँ र अप टु डेट लाग्छ, त्यसैले यसलाई बुढो भन्न मेरो आलुप्रिय जिब्राले कदापि सक्तैन।
रेखाङ्कित पदहरूको शब्दवर्ग : - विचार - नाम (भाववाचक संज्ञा) । - आलु - नाम (जातिवाचक संज्ञा) । - र - योजक (समुच्चयबोधक) । - यसलाई - सर्वनाम (कर्मवाच्य विभक्तियुक्त) । - सक्तैन - क्रिया (क्रियापद) ।
४. तलको अनुच्छेदबाट दुई दुईवटा तत्सम र आगन्तुक शब्द खोजी लेख्नु होस् : [२] रेल, मोटर चढ्दा र होटल, रेस्टुराँहरूमा खाँदा, बस्ता वा भेट हुँदा कतिपय मानिसहरूसँगको क्षणिक मित्रता पनि चिरस्मरणीय विषय भएर हाम्रो स्मृति पटलमा अङ्कित हुन पुग्छ।
५. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [२x३=६] (क) तल दिइएका उपसर्ग र प्रत्यय लगाई एक एक शब्द बनाउनु होस् : उपसर्ग : सु, अन, बद । प्रत्यय : ईय, ता, यौली । (ख) तलको अनुच्छेदबाट तीन समस्त शब्द र तीन द्वित्व व्युत्पन्न शब्द खोजी समस्त शब्दलाई विग्रह गर्नु होस् र द्वित्व व्युत्पन्न शब्दको निर्माण प्रक्रिया देखाउनु होस् : घामछाया जस्तो जीवनमा सुखदुःख आलोपालो गर्दै आइ रहन्छन्। गगनचुम्बी महलमा बसे पनि, सगरमाथाको चुचुरोमा चढे पनि र मखिबुट्टे कपडाले जतिसुकै आडसाड सिँगारे पनि हामी पीताम्बर बन्न सक्तैनौँ। न त खुरुखुरु आ-आफ्नो काम गर्न छोडेर मुख बिगारैँमा हात्तीसुँढे लम्बोदर नै बन्न सक्छौँ।
(क) उपसर्ग/प्रत्यय लगाई शब्द : - उपसर्ग : सु + पुत्र = सुपुत्र; अन + मेल = अनमेल; बद + नाम = बदनाम । - प्रत्यय : राष्ट्र + ईय = राष्ट्रीय; मित्र + ता = मित्रता; बुढो + यौली = बुढ्यौली । (ख) समस्त शब्द (विग्रहसहित) : - घामछाया = घाम र छाय...
६. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [५] (क) तलको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई एक वचन भए बहुवचनमा र बहुवचन भए एक वचनमा परिवर्तन गरी वाक्यढाँचा समेत मिलाई पुनर्लेखन गर्नु होस् : हामी प्रत्येक दिन बिहान चाँडै उठ्छौँ। हामी हातमुख धुन्छौँ। हामी चिया पिएर पढ्न थाल्छौँ। तिमी भने सधैँ ढिलो उठ्यौ। तिमी पढाइमा पछि पछ्यौ। (ख) तलको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई आवश्यक सुधारसहित सामान्य आदरमा परिवर्तन गर्नु होस् : ऊ कक्षा १२ मा पढ्दै छ। ऊ अति नै परिश्रमी छ। ऊ अनुशासित छ। उसकी एक बहिनी पनि छे। ऊ बहिनीलाई पनि पढन लेखन सिकाउँछ।
(क) वचन परिवर्तन : म प्रत्येक दिन बिहान चाँडै उठ्छु। म हातमुख धुन्छु। म चिया पिएर पढ्न थाल्छु। तिमीहरू भने सधैँ ढिलो उठ्यौ। तिमीहरू पढाइमा पछि पर्यौ। (हामी → म, तिमी → तिमीहरू गरी वचन बदलिएको ।) (ख) सामान्य आदरमा परिवर्तन : उहाँ कक्षा १...
७. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [६] (क) तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कित पदहरूको कारक पहिचान गरी लेख्नु होस् : म खेतमा काम गर्दै थिएँ। खेतालाहरू कोदालीले खेत खन्दै थिए। रोपाहारहरू छुपुछुपु धान रोप्न लागेका थिए। खेतका आलीमा एउटा कालो सर्प देखियो। त्यसले मुख 'आँ' गरेर टोकुला जस्तो गर्यो। मैले त्यसलाई लट्ठीले हिर्काएँ। सर्प मर्यो। मैले मरेको सर्पलाई खेतको आलीबाट पर लगेर एउटा खाल्डोमा पुरेँ। आधा दिनदेखि डराएका खेतालाहरू अब ढुक्क भए। मैले उनीहरूलाई नास्ता खान दिएँ। उनीहरूले मलाई पानी दिए। हामी सबैले रमाउँदै फेरि काम गर्न थाल्यौँ। (ख) तलको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई सङ्गति मिलाई पुनर्लेखन गर्नु होस् : मेरी दाइ क्याम्पसमा पढाउनु हुन्छ। उनले विज्ञानमा स्नातकोत्तर गरेकी छन्। उहाँका साथीहरू पनि क्याम्पसमै पढाउँछ। भाउजूले दाइका साथीहरूलाई राम्ररी चिनेको छ। समय समयमा घरमै बोलाएर खाना खुवाउने भएकाले भाउजूसँग सबै खुसी छ। भाउजूको माया र सहयोग पाएकामा दाइ पनि मक्ख छ।
(क) कारक पहिचान : - खेतमा - अधिकरण कारक (मा) । - कोदालीले - करण कारक (ले) । - धान - कर्म कारक (शून्य विभक्ति) । - लट्ठीले - करण कारक (ले) । - मलाई - सम्प्रदान/कर्म कारक (लाई) । (ख) सङ्गति मिलाइएको रूप : मेरो दाइ क्याम्पसमा पढाउनुहुन्छ। उ...
८. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [२x४=८] (क) तलको अनुच्छेदका आठ वटा सरल वाक्यलाई चार वटा जटिल वाक्यमा परिवर्तन गर्नु होस् : म पहिलो पटक पोखरा गएँ। म अत्यन्तै रमाएँ। तपाईं प्राकृतिक सुन्दरतामा रमाउन चाहनुहुन्छ। तपाईं एक चोटि पोखरा पुग्नु होस्। उसले पोखराको सराङकोटबाट सूर्योदयको दृश्यावलोकन गर्यो। उसले स्वर्गीय आनन्दको अनुभव गर्यो। पोखराले विभिन्न ताल, गुफा र हरियालीका कारणले लाखौँ पर्यटकको मन जितेको छ। पोखराले स्थानीय मान्छेहरूका लागि स्वरोजगारको अवसर सिर्जना गरेको छ। (ख) वाच्य परिवर्तन गर्नु होस् : म त यस पटक दसैँमा घर जान्छु। म आमाबुबालाई भेट्छु। म उहाँहरूका हातबाट दसैँको टीका लगाउँछु। म आशीर्वाद थाप्छु। आमा मिठा मिठा परिकारहरू बनाउनु हुन्छ। हामी आपसमा बाँडेर ती परिकारहरू खान्छौँ। साना केटाकेटीहरू गाउँघर डुल्छन्। उनीहरू धेरै रमाउँछन्। (ग) तल दिइएका प्रत्यक्ष कथनका वाक्यहरूलाई अप्रत्यक्ष कथनमा परिवर्तन गर्नु होस् : शिव नारानले भने - "भइ गो, फर्कि सक्नु भएको मानिसले किन फेरि दुःख गर्ने।" "अब मैले तपाईंलाई पाउन नसक्ने भएँ।" रुँदै नानीथकुँले भनिन्। "हिँड, जाँदै गर रञ्जना! म आउँछु।" डाक्टर गोदत्त प्रसादले भने। पुन नारान, हर्ष नारान दुवै जनाले एकै स्वरमा भने-"ठिक छ, आमाले ठिक भन्नु भयो।"
(क) चार जटिल वाक्य : १. म पहिलो पटक पोखरा गएँ, जहाँ म अत्यन्तै रमाएँ। २. तपाईं प्राकृतिक सुन्दरतामा रमाउन चाहनुहुन्छ भने एक चोटि पोखरा पुग्नुहोस्। ३. उसले पोखराको सराङकोटबाट सूर्योदयको दृश्यावलोकन गर्दा स्वर्गीय आनन्दको अनुभव गर्यो। ४. ...
१२. 'पञ्चदेवल युवा क्लब'ले आयोजना गरेको रक्तदान कार्यक्रममा आफू सहभागी भएको विषयलाई समेटी १५० शब्दसम्मको प्रतिवेदन लेख्नु होस्। [५] अथवा, 'महिला हिंसा' शीर्षकमा १५० शब्दसम्मको टिप्पणी लेख्नु होस्।
प्रतिवेदन : पञ्चदेवल युवा क्लबको रक्तदान कार्यक्रम
प्रस्तुतकर्ता : सहभागी सदस्य मिति : २०७४।०६।१०
पञ्चदेवल युवा क्लबको आयोजनामा गत आइतबार बिहान ८ बजेदेखि दिउँसो २ बजेसम्म रक्तदान कार्यक्रम सम्पन्न भयो। नेपाल रेडक्रस सोसाइटीको प्राविधिक सहयोगमा सञ्चालित यस कार्यक्रममा टोलका ५० भन्दा बढी युवायुवतीले स्वेच्छिक रक्तदान गरे। म पनि यसमा सहभागी भई पहिलो पटक रक्तदान गर्ने अवसर पाएँ। सुरुमा केही डर लागे पनि स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाहपछि सहज भयो। कार्यक्रममा रक्तदानको महत्त्वबारे प्रवचन र स्वास्थ्य परामर्श पनि दिइयो। सङ्कलित रगत नजिकैको अस्पताललाई हस्तान्तरण गरियो। यस कार्यक्रमले 'रक्तदान महादान' भन्ने सन्देश फैलाउनुका साथै युवामा सामाजिक सेवाको भावना जगाउन ठुलो योगदान पुर्यायो। समग्रमा कार्यक्रम उत्साहजनक र सफल रह्यो।
१३. तल दिइएका मध्ये कुनै एक शीर्षकमा २५० शब्दसम्मको निबन्ध लेख्नु होस् : [१०] (क) मेरो देश : मेरो स्वर्ग (ख) नेपालमा विज्ञान र प्रविधि शिक्षाको महत्व (ग) लोकतन्त्र र अनुशासन
नेपालमा विज्ञान र प्रविधि शिक्षाको महत्त्व आजको युग विज्ञान र प्रविधिको युग हो। खेतीपाती, स्वास्थ्य, सञ्चार, यातायात, उद्योग र शिक्षालगायत जीवनका हरेक क्षेत्रमा विज्ञान र प्रविधिको प्रभाव व्याप्त छ। यस्तो अवस्थामा नेपालजस्तो विकासोन्मुख ...
१४. 'बौलाहा काजीको सपना' नाटकबाट तल दिइएको अंश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनु होस् : [२x५=१०] भक्ते! तेरो एउटा छोरो थियो, बिरे। तेरो स्वार्थ त्यही थियो, त्यही एक बिन्दु थियो, तेरो एउटै हिरा थियो, एउटै माया थियो, अब त्यो मर्यो, त्यो छैन। हेर, त्यसको सट्टामा धेरै बिरे जस्ता छोराहरू यहाँ छन्। एक्लै बिरेले पाउने माया ती सबैमा बाँडि दिएस्। एक दिन तेरो मेरो इच्छा पुरा हुने छ। फिक्री नले, म अर्को सपना सिर्जना गर्छु। गरिबीलाई संसारबाट टाढा मिल्काउँछु, बुझिस् भक्ते! गरिबीलाई म मिल्काइ छाड्छु, पन्छाइ छाड्छु। पन्छाउने काममा बाधा मान्छे हुन्छ भने म त्यसको दुस्मन हुन्छु, त्यसैसित लड्छु, रोकिन्नँ। बाधा बुद्धि हुन्छ भने बरू म सिल्ली हुन्छु, मूर्ख हुन्छु, पछि हट्तिनँ। गरिबीका समर्थक भएर परमेश्वर खडा हुन्छन् भने पनि बरू म नास्तिक हुन्छु, दब्दिनँ, नरो भक्ते! संसारले एक दिन सुखी हुनु छ। कसैले रोक्न सक्तैन। प्रश्नहरू : (क) माथिको नाट्यांशका आधारमा नेपाली समाजबाट गरिबी हटाउने सम्बन्धमा काजीको विचार कस्तो रहेको छ? स्पष्ट पार्नु होस्। (ख) "संसारले एक दिन सुखी हुनु छ। कसैले रोक्न सक्तैन।" यस भनाइप्रति तपाईंको सहमति या असहमति के छ? तर्क दिएर प्रतिक्रिया लेख्नु होस्।
(क) यस नाट्यांशमा काजीको विचारमा गरिबी हटाउने कार्यप्रति अटल सङ्कल्प, त्याग र क्रान्तिकारी दृढता झल्किन्छ। आफ्नो एउटै छोरा बिरेको मृत्युपश्चात् उनी व्यक्तिगत मायालाई सम्पूर्ण गरिब सन्तानमा बाँडेर सामूहिक हितको सपना देख्छन्। गरिबी नै समाजको सबैभन्दा ठुलो शत्रु हो र यसलाई हटाउन जोसुकैसँग - मान्छे, बुद्धि वा परमेश्वरसँग समेत - लड्न तयार रहने उनको अठोट छ। यसरी काजी व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर समतामूलक, गरिबीमुक्त समाज निर्माणका लागि समर्पित आदर्शवादी क्रान्तिकारी पात्रका रूपमा प्रस्तुत भएका छन्।
(ख) 'संसारले एक दिन सुखी हुनु छ, कसैले रोक्न सक्तैन' भन्ने आशावादी भनाइप्रति म सहमत छु। मानव इतिहास दास प्रथा, सामन्तवाद र अन्यायविरुद्धको निरन्तर सङ्घर्षमार्फत क्रमशः प्रगतितिर बढेको छ; विज्ञान, शिक्षा र चेतनाको विकासले जीवनस्तर उकासिँदै गएको छ। सामूहिक प्रयत्न, न्यायपूर्ण वितरण र दृढ इच्छाशक्ति भएमा गरिबी र असमानता अवश्य घट्छन्। यद्यपि यो सुख आफैँ आउने होइन; निरन्तर सङ्घर्ष, त्याग र सामूहिक प्रयासबाट मात्र सम्भव छ। त्यसैले उक्त भनाइ आशावादी मात्र नभई सङ्घर्षशील दृष्टिकोणको प्रतीक हो, जसलाई म समर्थन गर्छु।
१५. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [२x५=१०] (क) तलको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनु होस् : हर्क बहादुरको देश छैन / हर्क बहादुर हरिऔनको बासिन्दा मात्र पनि होइन / ऊ तपाईंको गाउँमा/सहरमा/देशमा पनि भेटिन सक्छ / जित बहादुर पनि हर्क बहादुर हो / भीम प्रसाद पनि हर्क बहादुर हो / हर्क बहादुर एकलव्यको नयाँ संस्करण हो / सलाम! प्रश्नहरू : (अ) "हर्क बहादुरको देश छैन" भन्नाको कारण के हो? (आ) हर्क बहादुर गाउँ, सहर सबैतिर किन भेटिन सक्छ? (इ) हर्क बहादुरलाई एकलव्यको नयाँ संस्करण किन भनिएको होला? (ई) हर्क बहादुरलाई कविले सलाम गर्नाको कारण के हो? (उ) यस कवितांशको मूल अभिप्राय के हो? (ख) तलको कथांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनु होस् : "...शङ्कर! यो क्या, छोटाहरूको छिमेक रे! हाम्री दिदीआमाले भन्या। यहाँका छोटाहरूको सङ्गतले म बिग्रिएँ रे क्या! त्यसैले हामी घर सरेको। ... हो, साँच्चै, अब म आउन्नँ। तिमी पनि नआउने हाम्रो घरमा! ... उः पर मधेसमा।" प्रश्नहरू : (अ) माथिको कथांश कुन पाठबाट लिइएको हो र यसका लेखक को हुन्? (आ) यो भनाइ कसको हो र कुन सन्दर्भमा आएको हो? (इ) यहाँ छोटा भनेर कसलाई भन्न खोजिएको छ? (ई) यस कथांशले नेपाली समाजको कस्तो अवस्थालाई सङ्केत गर्दछ? (उ) यस कथांशको मूल आशय के हो? (ग) तलको निबन्धांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनु होस् : (आलुको मिलनसार स्वभाव र 'आलुवाद'को व्यङ्ग्यपूर्ण निबन्धांश।)
(क) कवितांश बोध : (अ) हर्क बहादुर कुनै एक ठाउँ वा देशको मात्र नभई शोषित, दुःखी र श्रमजीवी वर्गको प्रतिनिधि पात्र भएकाले 'हर्क बहादुरको देश छैन' भनिएको हो। (आ) शोषण र अभावमा पिल्सिएका हर्क बहादुरजस्ता सर्वहारा मानिस हरेक गाउँ, सहर र देशमा पाइन्छन्, त्यसैले उनी सबैतिर भेटिन सक्छन्। (इ) एकलव्यले जस्तै समर्पण, त्याग र योग्यता हुँदाहुँदै पनि समाजबाट उपेक्षित र वञ्चित हुनु परेकाले हर्क बहादुरलाई एकलव्यको नयाँ संस्करण भनिएको हो। (ई) निरन्तर श्रम, त्याग र सङ्घर्ष गर्दै पनि उपेक्षित रहेका सर्वहारा वर्गको प्रतिनिधिका रूपमा सम्मान गर्न कविले हर्क बहादुरलाई सलाम गरेका हुन्। (उ) मूल अभिप्राय - शोषित, श्रमजीवी वर्गको पीडा, त्याग र योगदानलाई उजागर गरी तिनप्रति सम्मान व्यक्त गर्नु हो।
(ख) कथांश बोध : (अ) यो कथांश जातीय विभेदमाथि केन्द्रित पाठबाट लिइएको हो; यसमा दलित/तथाकथित 'छोटा' समुदायप्रतिको सामाजिक भेदभाव प्रस्तुत भएको छ। (सम्बन्धित पाठ र लेखकको नाम मूल पाठ्यपुस्तकअनुसार उल्लेख गर्नुपर्छ।) (आ) यो भनाइ जातीय विभेदको मारमा परेको पात्रको हो, जसले तथाकथित तल्लो जातको सङ्गतका नाममा गरिने अपमान र बहिष्कारको सन्दर्भमा व्यक्त गरेको हो। (इ) यहाँ 'छोटा' भनेर समाजले तल्लो जात ठहर्याई भेदभाव गर्ने दलित/उत्पीडित समुदायलाई भन्न खोजिएको छ। (ई) यसले नेपाली समाजमा जरो गाडेको जातीय विभेद, छुवाछूत र सामाजिक असमानताको तीतो अवस्थालाई सङ्केत गर्दछ। (उ) मूल आशय - जातीय भेदभावको अमानवीयता उजागर गरी समानता र मानवीय सद्भावको आवश्यकता देखाउनु हो।
(ग) निबन्धांश बोध : आलु सबै किसिमका तरकारीसँग सजिलै मिल्ने भएकाले मिलनसार भनिएको हो। जुनसुकै भान्सामा - धनी, गरिब, विद्वान् वा मूर्ख सबैकोमा - आलुको समान प्रवेश, सम्मान र प्रतिष्ठा हुन्छ। आलुको यही 'सबैसँग मिलेर पनि आफ्नो मौलिकता नछोड्ने' मूल सिद्धान्तलाई निबन्धकारले व्यङ्ग्यात्मक रूपमा 'आलुवाद' भनेका हुन्। यो व्यङ्ग्य समानताको आदर्श राख्दै व्यवहारमा मेल नखाने अवसरवादी प्रवृत्तिका मानिसतर्फ लक्षित छ।
१६. 'एक चिहान' उपन्यासमा अष्टनारायणलाई समाजसुधारक र क्रान्तिकारी चरित्रका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। यसप्रति तपाईंको प्रतिक्रिया के छ? तर्क दिएर लेख्नु होस्। [५]
प्रतिक्रिया : 'एक चिहान' उपन्यासमा अष्टनारायणलाई समाजसुधारक र क्रान्तिकारी पात्रका रूपमा प्रस्तुत गरिनु उपयुक्त लाग्छ। उनी तत्कालीन समाजमा व्याप्त रुढिवाद, अन्धविश्वास, छुवाछूत र सामाजिक विभेदविरुद्ध खुलेर आवाज उठाउँछन्। परम्परागत मूल्यमान्यताको अन्धानुकरण नगरी तर्क, विवेक र न्यायका आधारमा समाज परिवर्तनको आकाङ्क्षा राख्ने उनको चरित्रले प्रगतिशील चेतना बोकेको देखिन्छ। उनी शोषित र पीडित वर्गप्रति सहानुभूति राख्छन् र समतामूलक समाजको सपना देख्छन्। यद्यपि उनका केही आदर्श व्यवहारमा उतार्न कठिन देखिए पनि, विचार र आचरणमा देखिने परिवर्तनकामी भावनाले उनलाई साँचो अर्थमा समाजसुधारक र क्रान्तिकारी पात्र बनाएको छ। त्यसैले लेखकले अष्टनारायणमार्फत समाज रूपान्तरणको सन्देश प्रभावकारी रूपमा सम्प्रेषण गरेका छन्।