NEB Class 12 · Past paper
The complete NEB Class 12 2072 exam paper for Nepali, all 16 questions with solved model answers.
Tap a question to open its answer.
१. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [५] (क) उच्चारण स्थान र प्रयत्नका आधारमा तलका वर्णहरूलाई चिनाउनु होस् : घ, छ, ब, य, ह । (ख) तल दिइएका शब्दको अक्षर संरचना लेखी अक्षर सङ्ख्या समेत देखाउनु होस् : काम, शोषण, टेलिभिजन, पञ्चरत्न, उपनिवेशवाद ।
(क) उच्चारण स्थान र प्रयत्न : - घ : उच्चारण स्थान - कण्ठ्य; प्रयत्न - सघोष, महाप्राण, स्पर्श । - छ : उच्चारण स्थान - तालव्य; प्रयत्न - अघोष, महाप्राण, स्पर्श । - ब : उच्चारण स्थान - ओष्ठ्य; प्रयत्न - सघोष, अल्पप्राण, स्पर्श । - य : उच्चा...
२. शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नु होस् : [५] दुनियामा कोही पनि मित्र हुँदैनन्, सबै शत्रु सबै बैरी नै हुन्छन्। कसले भन्छ अकारन नै कोही शत्रु हुँदैन माने, अकारण कोही कसैको शत्रु हुँदैन तर भगडा को निहुँ कति सजिले पाइन्छ।
शुद्ध रूप : दुनियाँमा कोही पनि मित्र हुँदैनन्, सबै शत्रु सबै बैरी नै हुन्छन्। कसले भन्छ अकारण नै कोही शत्रु हुँदैन? माने, अकारण कोही कसैको शत्रु हुँदैन; तर झगडाको निहुँ कति सजिलै पाइन्छ।
(शुद्धीकरण : दुनियामा → दुनियाँमा, अकारन → अकारण, भगडा → झगडा, को → झगडाको, सजिले → सजिलै ।)
३. तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका पदहरूको शब्दवर्ग पहिचान गरी लेख्नु होस् : [३] हातखुट्टा बलियो भएपछि काम भनेको सधैँ पाइन्छ बा! तर छोराछोरीका निम्ति बाबु सधैँ पाइन्नन्। बाको सेवा गर्न पाउनुले त्यस्ता काम लाख आउँछन्।
रेखाङ्कित पदहरूको शब्दवर्ग : - काम - नाम (जातिवाचक संज्ञा) । - बाबु - नाम (जातिवाचक संज्ञा) । - सधैँ - क्रियाविशेषण (कालवाचक) । - बाको - नाम (सम्बन्धसूचक विभक्तियुक्त संज्ञा) । - आउँछन् - क्रिया (क्रियापद) ।
४. तलको अनुच्छेदबाट दुई दुई वटा तत्सम र तद्भव शब्द खोजी लेख्नु होस् : [५] असारमा रोपेर मङ्सिर महिनामा अन्नका रूपमा धान घरमा भित्र्याउँदा कृषकहरू हर्षले गद्गद् भएका देखिन्छन्।
५. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [२x३=६] (क) तलको अनुच्छेदबाट तीन वटा उपसर्ग व्युत्पन्न शब्द र तीन वटा प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी लेख्नु होस् : संविधान सभाको मुख्य दायित्व लोकतान्त्रिक संविधान निर्माण गरी मुलुकलाई सङ्क्रमणबाट मुक्त गराउनु नै हो। निर्वाचनमा जनताले विश्वास गरेका राजनीतिक दलहरूले जनमतको उपेक्षा नगरी समयमै काम सम्पन्न गरेर आर्थिक क्रान्तिद्वारा नेपाली जनताको मन जित्नु जरुरी छ। (ख) तलको अनुच्छेदबाट तीन वटा समस्त शब्द र तीन वटा द्वित्व शब्द खोजी समस्त शब्दलाई विग्रह गर्नु होस् र द्वित्व शब्दमा दोहोरिएको अंश छुट्ट्याउनु होस् : गाउँठाउँमा बसेपछि कर्तव्यनिष्ठ भई समय समयमा समाजका असहायहरूको हकहितमा लाग्ने सोच्दो राखेर सबैका सुखदुःखमा सरिक हुने कृष्ण राय सार्वजनिक सभा समारोहमा झल्याकझुलुक मात्र देखा पर्थे। गाउँदेखि टाढाटाढासम्म ख्याति कमाएका यस्ता महापुरुषलाई घर बाहिर भेट्दा चौतारोमा उभिएर गाउँलेहरूले अदबसँग स्वागत गर्थे किनभने कृष्ण रायमा गाउँलेहरू देवताको झल्को पाउँथे। (ग) तलको अनुच्छेदबाट छ वटा सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी तिनको सन्धि विच्छेद गर्नु होस् : मनमोहक रमणीय हिमाल, पहाड, नदीनाला, वन्यजन्तु आदिले गर्दा नेपाल विदेशी पर्यटकहरूका लागि आकर्षक गन्तव्य बन्न पुगेको छ। खास गरी सूर्यको झलमल किरण पर्ने बित्तिकै जगमग हुने नेपालका गगनहनाका रूपमा रहेका हिमाच्छादित शिखरहरू टलक्क टल्केको देख्दा पर्यटकहरू स्वदेश फर्कन नै भुल्छन् होला भन्दा खासै अत्युक्ति हुँदैन।
(क) उपसर्ग र प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द : - उपसर्ग व्युत्पन्न : संविधान (सम् + विधान), उप+ईक्षा → उपेक्षा, सम्पन्न (सम् + पन्न) । - प्रत्यय व्युत्पन्न : लोकतान्त्रिक (लोकतन्त्र + इक), राजनीतिक (राजनीति + इक), जनता (जन + ता) । (ख) समस्त शब्द...
६. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [५] (क) तलको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई आवश्यक सुधार सहित पुलिङ्ग भए स्त्रीलिङ्ग र स्त्रीलिङ्ग भए पुलिङ्गमा परिवर्तन गर्नु होस् : ऊ विदेशमा बस्ने आएको छ। उसले त्यहाँ राम्रो आम्दानी हुने काम फेला पारेको छ। उसकी बहिनी पनि विदेशमा बस्छे। ऊ त्यहाँ विद्यावारिधि गर्दै छे। उसले पढाइ सकेर स्वदेश फर्कने सोचाइ बनाएकी छे। (ख) तलको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई आवश्यक सुधार सहित इच्छार्थमा परिवर्तन गर्नु होस् : नेपालको चाँडै उन्नति हुन्छ। युवाहरूले स्वदेशमै काम पाउँछन्। जलविद्युत्को विकासमा देशले ठुलो फड्को मार्छ। नेपालीहरूलाई लोडसेडिङको समस्याले पिरोल्दैन। नेपालीहरू सुखी जीवन बिताउँछन्।
(क) लिङ्ग परिवर्तन : ऊ विदेशमा बस्न आएको छ। उसले त्यहाँ राम्रो आम्दानी हुने काम फेला पारेकी छे। उसको भाइ पनि विदेशमा बस्छ। ऊ त्यहाँ विद्यावारिधि गर्दै छ। उसले पढाइ सकेर स्वदेश फर्कने सोचाइ बनाएको छ। (पहिलो पात्र पुरुषबाट महिला र दोस्रो प...
७. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [६] (क) तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका पदहरूको कारक पहिचान गरी लेख्नु होस् : शिवरात्रिका दिन पशुपतिमा धेरै मानिसहरू शिवको दर्शन गर्न आएका थिए। पूजालाई ल्याएको फूल हातमा लिएर उभिएका मानिसहरूको पङ्क्ति गौशालादेखि मन्दिरसम्म देखिन्थ्यो। त्यहाँ कोही मानिस मोबाइलबाट कुराकानी गरि रहेका देखिन्थे भने कोही चाहिँ भक्तजनलाई ठग्ने दाउमा पनि थिए। (ख) तलको अनुच्छेदका वाक्यलाई सङ्गति मिलाई पुनर्लेखन गर्नु होस् : मेरो भाउजू बैङ्कमा काम गर्नुहुन्छ। उनले व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर गरेकी छन्। उहाँका दुई जना साथी पनि बैङ्कमै काम गर्छ। ठुलो दिदीले भाउजूका ती दुई जना साथीलाई राम्ररी चिन्छन्। दिनभर कार्यालयको काममा व्यस्त हुने भएकाले भाउजूला घरका सबैले माया र सहयोग गरेका छन्।
(क) कारक पहिचान : - पशुपतिमा - अधिकरण कारक (मा विभक्ति) । - पूजालाई - सम्प्रदान कारक (लाई विभक्ति) । - हातमा - अधिकरण कारक (मा विभक्ति) । - गौशालादेखि - अपादान कारक (देखि विभक्ति) । - मोबाइलबाट - करण कारक (बाट विभक्ति) । (ख) सङ्गति मिलाइ...
८. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [२x४=८] (क) तलका सरल वाक्यहरूबाट चार वटा जटिल वाक्य बनाउनु होस् : पूर्णिमाले लोकसेवा पास गरी। उसले सरकारी नोकरी पाई। उसको पढाइ राम्रो थियो। ऊ सफल हुँदै गई। उसको आम्दानी राम्रो छ। उसको परिवार राम्ररी चलेको छ। ऊ दिनरात काम गर्छे। ऊ कहिल्यै थाकेँ भन्दिन। (ख) तलको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई करण भए अकरण र अकरण भए करणमा परिवर्तन गर्नु होस् : पेम्बाको जीवन सुखी छ। उसले दुःखकष्ट भोगेको छैन। उसको बाल्यकाल पनि सुखद थियो। उसले दुःखको अनुभव गरेन। उसले अरुलाई सहयोग गर्न सकेको छ। उसले अरुबाट सहयोग लिनु परेको छैन। अहिलेसम्म उसको जीवन सुखमा बितेको छ। उसले आफ्नो भविष्यको चिन्ता लिनु परेको छैन। (ग) तलका वाक्यहरूलाई एउटै वाक्यमा संश्लेषण गर्नु होस् : तराईमा प्रशस्त मात्रामा अन्नबाली उब्जन्छ। तराईको माटो ज्यादै उर्वर छ। तराईमा सिँचाइको उचित व्यवस्था छ। तराई नेपालको अन्न भण्डार हो।
(क) चार जटिल वाक्य : १. पूर्णिमाले लोकसेवा पास गरेकी हुनाले उसले सरकारी नोकरी पाई। २. उसको पढाइ राम्रो भएकाले ऊ सफल हुँदै गई। ३. उसको आम्दानी राम्रो भएकाले उसको परिवार राम्ररी चलेको छ। ४. ऊ दिनरात काम गर्छे तर कहिल्यै थाकेँ भन्दिन। (ख) क...
९. तलको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनु होस् : [१०] (पानी प्रदूषण, अम्लीय वर्षा, ढल निकास, रासायनिक मल र फोहोरले पानी दूषित हुने विषयको अनुच्छेद।) प्रश्नहरू : (क) अम्लीय वर्षा कसरी हुन्छ? (ख) रसायन मिसिएको फोहोरले मानिस कसरी सङ्कटमा पर्छ? (ग) जमिन सुख्खा हुनुको कारण के हो? (घ) पानीसँग सम्बन्धित समस्याहरू के के हुन्? (ङ) 'अम्लीय' र 'कीटाणु' शब्दको अर्थ लेख्नु होस्।
(क) उद्योगहरूबाट निस्केको धुवाँ हावामा रहेका धुलाका कणसँग मिसिएर तेजाब बन्छ र त्यही तेजाब पानीसँग मिसिई अम्लीय वर्षाका रूपमा झर्छ।
(ख) खेतबारीबाट बग्ने रासायनिक मल, कलकारखाना र सवारीबाट निस्कने रासायनिक फोहोर पानीमा मिसिन्छ; त्यही दूषित पानी पिउँदा वा प्रयोग गर्दा मानिस विभिन्न रोगको सिकार भई स्वास्थ्य-सङ्कटमा पर्छ।
(ग) वर्षाको पानी जमिनभित्र नरसाई सतहबाट नै बगेर जाँदा जमिनमा हरियाली घट्छ, माटो सुख्खा र कडा हुन्छ - यही नै जमिन सुख्खा हुनुको कारण हो।
(घ) पानीको प्रदूषण, खानेपानीको अभाव, पानीको परिमाण कम हुनु र भएको पानी दूषित हुनु पानीसँग सम्बन्धित प्रमुख समस्या हुन्।
(ङ) अम्लीय = अम्ल (तेजाब) युक्त, खट्टा गुण भएको। कीटाणु = रोग फैलाउने अति सूक्ष्म जीवाणु।
१०. तलको अनुच्छेद पढी मुख्य मुख्य पाँच बुँदा टिपोट गर्नु होस् : [५] (कुनै पनि आन्दोलनलाई मार्गदर्शन गर्ने निश्चित विचार, सिद्धान्त र प्रतिबद्धताको आवश्यकता; महिला अधिकार, नारीवाद र समानताको आन्दोलन वर्णन गरिएको अनुच्छेद।)
पाँच बुँदा टिपोट : १. कुनै पनि आन्दोलनलाई निश्चित विचार, सिद्धान्त र प्रतिबद्धताले मार्गदर्शन गर्छ। २. महिला अधिकार र समानता हिंसाबाट होइन, सम्झौता र संवादमार्फत प्राप्त गर्नुपर्छ। ३. महिलामाथिको नकारात्मक सामाजिक प्रभाव परिवर्तन गरी उनी...
११. कुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नु होस् : [५] (क) आफ्नो घरमा बिजुलीको लाइन जडान गरि दिन अनुरोध गर्दै स्थानीय विद्युत् प्राधिकरण कार्यालयलाई सम्बोधन गरी एउटा निवेदन लेख्नु होस्। (ख) मारुति यातायात प्रा. लि. ले हालै सञ्चालनमा ल्याएका नयाँ रात्रि डिलक्स बसहरूको प्रचारका लागि प्रकाशित गर्ने विज्ञापन लेख्नु होस्।
(क) निवेदन : मिति : २०७२।०३।१० श्रीमान् प्रमुखज्यू, नेपाल विद्युत् प्राधिकरण, वितरण केन्द्र, ..........। विषय : विद्युत् जडानका लागि। महोदय, म तल सहीछाप गर्ने व्यक्ति ...... वडा नं. ..... मा नयाँ घर निर्माण गरी बसोबास गर्दै आएको छु। मेरो...
१२. आफू सहभागी भएको कुनै एउटा कार्यक्रमका सबै कुरा समेटी १५० शब्दसम्मको प्रतिवेदन लेख्नु होस्। [५] अथवा, 'बोक्सीको आरोपमा महिलामाथि हुने दुर्व्यवहार' शीर्षकमा १५० शब्दसम्मको टिप्पणी लेख्नु होस्।
टिप्पणी : बोक्सीको आरोपमा महिलामाथि हुने दुर्व्यवहार बोक्सीको आरोप लगाई महिलामाथि गरिने दुर्व्यवहार नेपाली समाजमा अझै जीवितै रहेको लज्जास्पद कुप्रथा हो। अन्धविश्वास, अशिक्षा र सामाजिक पछौटेपनका कारण कुनै परिवारमा रोग, मृत्यु वा दुर्घटना ...
१३. तल दिइएका मध्ये कुनै एक शीर्षकमा २५० शब्दमा नघटाई निबन्ध लेख्नु होस् : [१०] (क) राष्ट्र निर्माणमा सञ्चार माध्यमको भूमिका (ख) नेपालका प्राकृतिक सम्पदाहरू (ग) मलाई मन पर्ने पुस्तक
राष्ट्र निर्माणमा सञ्चार माध्यमको भूमिका सञ्चार माध्यम आधुनिक समाजको अभिन्न अङ्ग हो। पत्रपत्रिका, रेडियो, टेलिभिजन र इन्टरनेटजस्ता माध्यमले सूचना, शिक्षा र मनोरञ्जन प्रदान गर्दै समाजलाई गतिशील बनाउँछन्। लोकतन्त्रमा सञ्चार माध्यमलाई राज्य...
१४. 'एक चिहान' उपन्यासको तल दिइएको अंश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनु होस् : [२x५=१०] "मलाई पनि थाहा छ युगको गति, स्वतन्त्रताको महत्त्व र मानव इच्छाको कुरा। तर म स्वतन्त्रताको नाउँमा जोसुँग पनि प्रेम गरेर हिँडेको हेर्न चाहन्नँ। प्रेमको पनि महत्त्व हुन्छ, उसका निम्ति पनि फुक्का र बन्धनको लेखाजोखा हुन्छ, मापदण्ड हुन्छ, सीमारेखा हुन्छ, विधान हुन्छ, सुपात्र र कुपात्र हुन्छन्। यी सब कुरालाई, बाटोलाई, तबरलाई नाघेर मानिस हिँड्न सक्तैन, पाउँदैन। त्यसैले जीवनमा अभिभावकहरू हुन बसैँ छ..." शिवनारायणले बडो गम्भीर भएर भने। प्रश्नहरू : (क) माथिका अनुच्छेदका आधारमा शिवनारायणमा प्रेम सम्बन्धी के कस्तो दृष्टिकोण रहेको पाइन्छ? लेख्नु होस्। (ख) माथिका अनुच्छेदमा मान्छेको के कस्तो स्वतन्त्रताको समर्थन र के कस्तो स्वतन्त्रताको विरोध गरिएको छ? प्रस्ट पार्नु होस्।
(क) शिवनारायणमा प्रेमप्रति मर्यादित, अनुशासित र सामाजिक बन्धनसहितको दृष्टिकोण रहेको पाइन्छ। उनी प्रेम र स्वतन्त्रताको महत्त्व स्विकार्छन्, तर स्वतन्त्रताको नाममा जोसँग पनि, जसरी पनि प्रेम गर्नु उचित ठान्दैनन्। उनको विचारमा प्रेमको पनि आफ...
१५. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : [२x५=१०] (क) तलको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको एक, दुई वाक्यमा उत्तर दिनु होस् : शताब्दी शताब्दीअगि / भगडालु, ईर्ष्यालु वन मानुष तिमीलाई / माया र सहअस्तित्वको अँगालोमा बाँधी / आफ्नो ओडारको छानुमुनि भित्र्याएका थिएँ / जसरी आज तिमी / दाइजोको लावालस्करसँग घुम्तोभित्र लुकाई / पशुलाई जस्तै रुवाउँदै भित्र्याउने गर्छौ / त्यसैले तिमी यति विमुख नहोऊ। प्रश्नहरू : (अ) शताब्दीअगि पुरुष कस्ता थिए? (आ) 'माया र सहअस्तित्वको अँगालोमा बाँधी' भन्नुको तात्पर्य के हो? (इ) आजका पुरुष कस्ता छन्? (ई) यहाँ तिमी अर्थात् पुरुषलाई किन विमुख नहुन अनुरोध गरिएको हो? (उ) यस कवितांशको मूल आशय के हो? (ख) तलको कथांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको एक, दुई वाक्यमा उत्तर दिनु होस् : (किसान, गुमाने र धनजितेको प्रसङ्ग भएको कथांश।) (ग) तलको निबन्धांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको एक, दुई वाक्यमा उत्तर दिनु होस् : (एक केजी मासु उत्पादन गर्न १० केजी शाकाहारी भोजन खपत हुने, भूमण्डलीय उष्णता र भोकमरी भएको निबन्धांश।)
(क) कवितांश बोध : (अ) शताब्दीअगिका पुरुष झगडालु, ईर्ष्यालु र असभ्य (वन मानुष) स्वभावका थिए। (आ) यसको तात्पर्य - असभ्य अवस्थामा पनि पुरुषले नारीलाई माया र सहअस्तित्वका साथ सम्मानपूर्वक आफ्नो जीवनसाथी बनाएका थिए। (इ) आजका पुरुष सभ्य कहलिए पनि नारीलाई दाइजोको भारसहित, पशुलाई झैँ रुवाउँदै हेप्ने र अपमान गर्ने भएका छन्। (ई) नारीले पुरुषलाई विगतको माया-सम्मान सम्झाई दाइजोप्रथाजस्तो विभेदबाट टाढा रही आफूप्रति विमुख नहुन अनुरोध गरेकी हुन्। (उ) मूल आशय - नारीप्रतिको आदर, समानता र सहअस्तित्वको भावना पुनः जगाई दाइजोजस्ता कुप्रथाविरुद्ध सचेत गराउनु हो।
(ख) कथांश बोध : किसानहरू आफ्ना वस्तुभाउलाई अर्काले हेपेको वा कुटेको सहन सक्दैनन्। असार महिनामा रोपाइँका बेला गोरुको विशेष महत्त्व हुन्छ, त्यसैले गुमानेले आफ्नो गोरुमाथि भएको व्यवहारमा रिस उठाएका हुन्। यही वस्तुप्रतिको निर्भरता र मायाले गुमाने र धनजितेबिच झगडा उत्पन्न भएको हो।
(ग) निबन्धांश बोध : एक केजी मासु उत्पादन गर्न झन्डै दस केजी शाकाहारी अन्न खर्च हुने भएकाले मांसाहारले खाद्यान्नमाथि ठुलो चाप पार्छ; धनी मांसाहारीको भोजनले गरिबलाई भोकमरीमा धकेल्छ। मांसाहारले भूमण्डलीय उष्णता (ग्लोबल वार्मिङ) पनि बढाउँछ। त्यसैले निबन्धकारका अनुसार भोलिको सङ्घर्ष अन्न र भोकमा आधारित हुनेछ भन्ने मूल आशय हो।
१६. 'नेपाल अत्यन्त सुन्दर देश हो' भन्ने भनाइप्रति 'मेरो देश' कविताका आधारमा प्रतिक्रिया लेख्नु होस्। [५]
प्रतिक्रिया : 'नेपाल अत्यन्त सुन्दर देश हो' भन्ने भनाइ पूर्णतः सत्य हो र 'मेरो देश' कविताले यसै भावलाई काव्यात्मक रूपमा पुष्टि गर्छ। कवितामा नेपालका उत्तुङ्ग हिमाल, हरिया पहाड, बग्ने नदीनाला, फैलिएका उर्वर तराई र विविध जीवजन्तुको मनोरम च...