NEB Class 12 · Past paper
The complete NEB Class 12 2078 exam paper for Nepali, all 16 questions with solved model answers.
Tap a question to open its answer.
१. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [५] (क) घोषत्व र प्राणत्वका आधारमा तलका वर्णहरूलाई चिनाउनुहोस् : ख, झ, त, र, स । (ख) तल दिइएका शब्दहरूको अक्षर संरचना लेखी अक्षर सङ्ख्यासमेत देखाउनुहोस् : अन्तरिक्ष, वास्तविकता, चौतारी, कोण, ज्ञानी ।
(क) घोषत्व र प्राणत्व : - ख : अघोष, महाप्राण । - झ : सघोष, महाप्राण । - त : अघोष, अल्पप्राण । - र : सघोष, अल्पप्राण । - स : अघोष, महाप्राण (ऊष्म) । (ख) अक्षर संरचना र सङ्ख्या : - अन्तरिक्ष = अन् + त + रिक्ष - अक्षर सङ्ख्या : ३ । - वास्तव...
२. शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् : [५] आसामरु र गूमानेको खलबल सुनेर धनजितेले आँखा उघारो। धनजीतेले हेरेको देखेर गुमानेले भन्यो कश्तो छ माहिला दाई ।
शुद्ध रूप : आसामरु र गुमानेको खलबल सुनेर धनजितेले आँखा उघार्यो। धनजितेले हेरेको देखेर गुमानेले भन्यो, "कस्तो छ माहिला दाइ?"
(शुद्धीकरण : गूमानेको → गुमानेको, उघारो → उघार्यो, धनजीतेले → धनजितेले, कश्तो → कस्तो, दाई → दाइ ।)
३. तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका पदहरूको शब्दवर्ग पहिचान गरी लेख्नुहोस् : [३] एउटा झगडामा सबभन्दा निर्दोष काम हो त्यसमा मध्यस्थ हुनु तर कुनै पनि मध्यस्थ दुवै पक्षको समर्थक हुन सक्तैन। मध्यस्थले एउटा न एउटाको शत्रु हुनै पर्छ-कृष्ण रायले बिउँझे झैँ यो ज्ञान अर्जन गरे।
रेखाङ्कित पदहरूको शब्दवर्ग : - एउटा - सङ्ख्यावाचक विशेषण । - निर्दोष - विशेषण (गुणवाचक) । - तर - योजक (विरोधसूचक) । - मध्यस्थ - नाम (जातिवाचक संज्ञा) । - गरे - क्रिया (क्रियापद) ।
४. तलको अनुच्छेदबाट दुई दुई ओटा तत्सम र आगन्तुक शब्दहरू खोजी लेख्नुहोस् : [२] कानुन अर्थात् विधिको शासन कायम गरेर सरकारले जनतालाई स्वदेशमै भविष्य सुनिश्चित भएको महसुस गराउन सक्नुपर्छ।
५. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [२x३=६] (क) तलको अनुच्छेदबाट तीनओटा उपसर्ग व्युत्पन्न शब्द र तीनओटा प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस् : भौतिक विकास र आत्मिक उन्नतिका लागि मान्छेले अहिंसाको मार्ग रोज्नु जरुरी छ। यद्यपि बलवानले कमजोरमाथि अत्याचार गर्ने सिलसिला भने प्राचीन कालदेखि नै चल्दै आइरहेको छ। (ख) तलको अनुच्छेदबाट तीनओटा समस्त शब्द र तीनओटा द्वित्व व्युत्पन्न शब्द खोजी समस्त शब्दलाई विग्रह गर्नुहोस् र द्वित्व व्युत्पन्न शब्दको निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् : आफ्ना नालायक, निर्लज्ज एवम् खाली पैतृक सम्पत्तिका पछिपछि मात्र लाग्ने छोराहरूलाई आफ्नो घरखेत अंशबन्डा गरेर दिई गजाननले धर्मसर्म कमाउने भनी तीर्थाटन गर्ने सोच बनायो। पत्नीसँग सरसल्लाह नै नगरी उसले त्यस्तो निर्णय गर्दा ककसले के भन्लान् भन्नेतर्फ न ध्यान दियो, न दाजुभाइसँग नै कुनै विचार विमर्श गर्यो। (ग) तलको अनुच्छेदबाट छओटा सन्धियुक्त शब्द पहिचान गरी तिनको सन्धिविच्छेद गर्नुहोस् : कस्तै परिस्थिति आइपरे पनि घरघडेरी नबेच्ने, दायाँबायाँ ओक्दैफक्दै कमाइ गर्नेतर्फ ध्यान दिने अनि बेफ्वाँकमा उड्न्ते कुरा गरेर जीवन खेर नफाल्ने कामलायकले कनफट्टाको जिन्दगी सायदै बिताउनुपर्ला। जजसले राष्ट्रका लागि ठुल्ठुला काम गरे ती महान् व्यक्ति त अमर्त्य भए।
(क) उपसर्ग र प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द : - उपसर्ग व्युत्पन्न : अहिंसा (अ + हिंसा), अति+आचार → अत्याचार, विकास (वि + कास) । - प्रत्यय व्युत्पन्न : भौतिक (भूति + इक), आत्मिक (आत्म + इक), बलवान् (बल + वान्) । (ख) समस्त शब्द (विग्रहसहित) : - घ...
६. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [५] (क) वाक्य ढाँचासहित एकवचनलाई बहुवचनमा परिवर्तन गर्नुहोस् : सानो नानी चकचक गर्दै छ। त्यो ज्यादै चञ्चल देखिन्छ। त्यो निकै मायालाग्दो पनि भएको छ। त्यसलाई देख्दा म निकै रमाउँछु। तिमीलाई चाहिँ कस्तो लाग्छ हँ! (ख) वाक्य ढाँचासहित तलको अनुच्छेदका वाक्यलाई अपूर्ण वर्तमान कालमा परिवर्तन गर्नुहोस् : मेरो विद्यालयमा सांस्कृतिक कार्यक्रम भयो। मैले एउटा गीत गाएँ। नृत्यमा भने मैले भाग लिनँ। साथीहरू चाहिँ खुब नाचे। म कार्यक्रम सकिएपछि चियापानमा सरिक भएँ।
(क) बहुवचनमा परिवर्तन : साना नानीहरू चकचक गर्दै छन्। तिनीहरू ज्यादै चञ्चल देखिन्छन्। तिनीहरू निकै मायालाग्दा पनि भएका छन्। तिनीहरूलाई देख्दा हामी निकै रमाउँछौँ। तिमीहरूलाई चाहिँ कस्तो लाग्छ हँ! (ख) अपूर्ण वर्तमान कालमा : मेरो विद्यालयमा ...
७. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [६] (क) तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका पदहरूको कारक पहिचान गरी लेख्नुहोस् : दाइले विदेशबाट आमालाई पठाइदिनु भएको सामान लिनका लागि म एयरपोर्ट जान तयार भएँ। आफूले सामान पठाइदिएको जानकारी बिहानै दाइले मलाई फोनद्वारा गराइसक्नु भएको थियो। मेरो घरदेखि एयरपोर्ट टाढै थियो; तसर्थ म ट्याक्सीबाट त्यहाँ पुगेँ। कर्मचारीबाट मलाई सामान दिइयो। त्यसपछि म घर जानका लागि सडकमा निस्केँ। (ख) तलको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई सङ्गति मिलाई पुनर्लेखन गर्नुहोस् : उसको ठुलो दिदी नर्सिङ पढ्दै छे। मेरो बहिनीचाहिँ मेडिकल कलेजमा भर्ना भएको छ। तिमीले थापा पाइस? बहिनीको पढाइ राम्रो छन्। म पनि उसलाई पढ्नका लागि हौसला दिँदै छ। उसको पढाइबाट आमा निकै उत्साहित छे।
(क) कारक पहिचान : - दाइले - कर्ता कारक (ले) । - विदेशबाट - अपादान कारक (बाट) । - आमालाई - सम्प्रदान कारक (लाई) । - फोनद्वारा - करण कारक (द्वारा) । - घरदेखि - अपादान कारक (देखि) । - सडकमा - अधिकरण कारक (मा) । (ख) सङ्गति मिलाइएको रूप : उसक...
८. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [२x४=८] (क) आवश्यक कुरा थपघट गरेर तलका वाक्यहरूलाई वाच्य परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् : यस पालि फुर्सद मिलाएर गाउँ गइने छ। साथीभाइसँग रमाइलो भेटघाट गरिने छ। स्थानीय मेलामा सामेल भई साथीहरूसँग नाचिने छ। मन परेका सामानहरू किनिने छन्। साथीहरू मिलेर फोटो खिचिने छ। खिचेका फोटाहरू फेसबुकमा राखिने छन्। केही दिन रमाइलो गरेपछि सबैसँग बिदा मागिने छ। रमाइलो अनुभव गर्दै कर्मथलोतिर हिँडिने छ। (ख) तलका वाक्यहरूलाई करण भए अकरण र अकरण भए करणमा परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् : तिमीले साँचो बोलेनौ। तिमीले अरुलाई भुक्याएर हैरान पार्यौ। तिम्रो त्यस्तो बानी राम्रो होइन। तिमीले गलत काम गर्यौ। तिम्रो भाइले पढाइ छाडेछ। ऊ जीवनमा अघि बढ्दैन। उसले आफ्नो भविष्य अन्धारमा पार्यो। उसले आफ्नो भविष्य उज्ज्वल बनाउन प्रयास गरेन। (ग) तलका वाक्यहरूको कथन परिवर्तन गर्नुहोस् : गौरवले भन्यो - "सरिता! तिमी डीभी भर्दिनौ?" सरिताले भनी - "म त स्वदेश बस्छु तर अमेरिका जान्नँ।" गौरवले भन्यो - "सरिता! तिमी आफ्नो भाग्यमा ग्रहण लगाउँदै छौ।" सरिताले भनी - "मलाई अमेरिकाभन्दा नेपाल नै स्वर्ग हो भन्ने लागेको छ।"
(क) कर्तृवाच्यमा वाच्य परिवर्तन : यस पालि (हामी) फुर्सद मिलाएर गाउँ जानेछौँ। (हामी) साथीभाइसँग रमाइलो भेटघाट गर्नेछौँ। (हामी) स्थानीय मेलामा सामेल भई साथीहरूसँग नाच्नेछौँ। (हामी) मन परेका सामानहरू किन्नेछौँ। (हामी) मिलेर फोटो खिच्नेछौँ। ...
९. तलका अनुच्छेदहरू पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् : [१०] (विज्ञानको उन्नति, आनुवंशिक अभियान्त्रिकी - जेनेटिक इन्जिनियरिङ, डी.एन.ए. का न्युक्लियोटाइड र त्रुटियुक्त अंश हटाई सच्याउने प्रविधिबारे अनुच्छेद।) प्रश्नहरू : (क) वैज्ञानिकहरू के कस्ता काममा लाग्न थालेका छन्? (ख) आनुवंशिक अभियान्त्रिकीका आधारभूत प्रविधि के के हुन्? (ग) आनुवंशिक अभियान्त्रिकीको कुन प्रविधि अहिले लोकप्रिय हुन थालेको छ? (घ) न्युक्लियोटाइडका त्रुटिहरूलाई कसरी सच्याउनुपर्छ? (ङ) 'शल्यक्रिया' र 'विस्थापित' शब्दको अर्थ लेख्नुहोस्।
(क) वैज्ञानिकहरू प्रकृतिका त्रुटिहरूलाई त्यसको पिँधसम्मै पुगेर सच्याउने काममा लाग्न थालेका छन् र यसमा उत्साहजनक सफलता पनि प्राप्त गरेका छन्।
(ख) जीवका कोषिकामा रहेका गुणसूत्र र तिनका मूल सङ्घटक डी.एन.ए. का एकाइहरूको परिचालन, शल्यक्रिया र प्रतिरोपण नै आनुवंशिक अभियान्त्रिकीका आधारभूत प्रविधि हुन्।
(ग) आनुवंशिक सूचना बोकेका डी.एन.ए. का अणुहरूलाई हटाउने वा इच्छित सूचनाका अणुबाट विस्थापित गरी परिवर्तित सूचनालाई स्थायित्व प्रदान गर्ने प्रविधि अहिले लोकप्रिय हुन थालेको छ।
(घ) त्रुटियुक्त न्युक्लियोटाइडहरूलाई डी.एन.ए. को शल्यक्रिया गरी त्रुटिरहित न्युक्लियोटाइडद्वारा विस्थापित गरेर, अर्थात् बिग्रेका अंश काटेर हटाई त्यहाँ ठिक अंश राखेर सच्याउनुपर्छ।
(ङ) शल्यक्रिया = चिरफार गरी गरिने उपचार वा प्रक्रिया (अपरेसन)। विस्थापित = आफ्नो ठाउँबाट हटाइएको, स्थानान्तर गरिएको।
१०. तलको अनुच्छेद पढी मुख्य पाँच बुँदा टिपोट गर्नुहोस् : [५] (२० अरब वर्ष पहिले महाविस्फोटको सिद्धान्तअनुरूप ब्रह्माण्डको उत्पत्ति, ब्ल्याक होल, आइन्स्टाइनको सापेक्षतावाद, न्युटनको गुरुत्वाकर्षण र ब्ल्याक होलसम्बन्धी अध्ययनबारे अनुच्छेद।)
पाँच बुँदा टिपोट : १. वैज्ञानिकहरूका अनुसार आजभन्दा करिब २० अरब वर्षअघि महाविस्फोट (बिग ब्याङ) को सिद्धान्तअनुरूप ब्रह्माण्डको उत्पत्ति भएको हो। २. ब्रह्माण्ड उत्पत्तिका बेला निर्मित ब्ल्याक होल अहिले पनि सुदूर अन्तरिक्षमा विद्यमान छ; कत...
११. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [५] (क) सयपत्री पुस्तक भण्डार, नेपालगन्जको केही पाठ्यपुस्तक एवम् साहित्यिक पुस्तकहरू पठाइदिन अनुरोध गर्दै साझा प्रकाशन, ललितपुरलाई सम्बोधन गरी लेख्ने चिठीको नमुना लेख्नुहोस्। (ख) हावाहुरीका कारण पोलहरू ढल्न गई विद्युत् आपूर्ति बन्द हुनेसम्बन्धी विषयलाई समेटी स्थानीय विद्युत् प्राधिकरण कार्यालयले तयार पार्ने एउटा सूचना लेख्नुहोस्।
(क) चिठी (व्यापारिक पत्र) : मिति : २०७८।०५।१० श्री प्रबन्धक ज्यू, साझा प्रकाशन, पुल्चोक, ललितपुर। विषय : पुस्तक आपूर्तिका लागि अनुरोध। महोदय, हाम्रो सयपत्री पुस्तक भण्डार, नेपालगन्जका लागि तपाईंको प्रकाशनका पाठ्यपुस्तक तथा साहित्यिक पुस्...
१२. आफ्नो विद्यालयले आयोजना गरेको विज्ञान प्रदर्शनी कार्यक्रमका सबै कुरा समेटी १५० शब्दसम्मको एउटा प्रतिवेदन लेख्नुहोस्। (मानौँ : तपाईंको नाम कमल हो र तपाईंको विद्यालयको नाम शारदा मा.वि. हो।) [५] अथवा, 'आणविक शस्त्रको त्रास' विषयमा १५० शब्दसम्मको टिप्पणी लेख्नुहोस्।
प्रतिवेदन : विज्ञान प्रदर्शनी कार्यक्रम
प्रस्तुतकर्ता : कमल विद्यालय : शारदा मा.वि. मिति : २०७८।०५।१५
हाम्रो शारदा मा.वि.को विज्ञान विभागको आयोजनामा गत बिहीबार 'विज्ञान : विकासको आधार' भन्ने नाराका साथ एकदिने विज्ञान प्रदर्शनी सम्पन्न भयो। कार्यक्रमको उद्घाटन प्रधानाध्यापकज्यूले गर्नुभएको थियो। प्रदर्शनीमा कक्षा ९ देखि १२ सम्मका विद्यार्थीले तयार पारेका करिब ४० वटा मौलिक विज्ञान परियोजना प्रदर्शन गरिए, जसमा सौर्य ऊर्जा, जलविद्युत् नमुना, रोबोटिक्स र वातावरण संरक्षणसम्बन्धी मोडेलहरू आकर्षणका केन्द्र बने। छिमेकी विद्यालयका विद्यार्थी र अभिभावकको समेत उपस्थिति उल्लेखनीय रह्यो। निर्णायक समितिले उत्कृष्ट तीन परियोजनालाई पुरस्कृत गर्यो। यस प्रदर्शनीले विद्यार्थीमा वैज्ञानिक सोच, सिर्जनशीलता र अनुसन्धानप्रतिको रुचि जगाउन ठुलो योगदान पुर्यायो। समग्रमा कार्यक्रम अत्यन्त सफल र प्रेरणादायी रह्यो।
१३. तल दिइएका मध्ये कुनै एक शीर्षकमा २५० शब्दसम्मको निबन्ध लेख्नुहोस् : [१०] (क) मेरो भविष्यको योजना (ख) नेपालमा विज्ञान र प्रविधिको विकास (ग) नेपालमा मेडिकल कलेज : आवश्यकता र औचित्य
नेपालमा विज्ञान र प्रविधिको विकास विज्ञान र प्रविधि आधुनिक सभ्यताको मेरुदण्ड हो। कुनै पनि देशको समृद्धि त्यहाँको विज्ञान र प्रविधिको विकाससँग प्रत्यक्ष जोडिएको हुन्छ। नेपालजस्तो विकासोन्मुख देशका लागि विज्ञान र प्रविधिको विकास अपरिहार्य ...
१४. 'एक चिहान' उपन्यासको तल दिइएको अंश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् : [२x५=१०] रञ्जनादेवीले सोधिन् -"तिमी बिरामी भएर जँचाउन आएकी मानिस अगि किन डाक्टर साहेबसँग ख्यालठट्टा गरिरहेकी? परपुरुषसित स्वास्नी मान्छेले त्यसरी ख्यालठट्टा गर्नु ठिक छ? स्वास्नी मान्छेको इज्जत स्वास्नी मान्छेले नै राख्न जान्नु पर्छ। यसरी सस्तो र खैराँती हुनु हुन्न नानीथकुँ!" रञ्जनादेवीले फेरि भनिन् - "त्यस्ता तीनवटा छोराछोरीका बाबु, कपालमा जौतिल पाकिसकेका बुढासित पनि तिमीजस्ती भरभराउँदी तरुनीले प्रेम गर्ने? 'जात फ्याँक्नु गहतको भोलमा' भनेको यही हो।" प्रश्नहरू : (क) रञ्जनादेवीले किन नानीथकुँलाई सम्झाएकी हुन्? उपन्यासका आधारमा स्पष्ट पारी लेख्नुहोस्। (ख) प्रेमका विषयमा रञ्जनादेवीले व्यक्त गरेको धारणाप्रति तपाईंको प्रतिक्रिया के छ? तर्क दिएर लेख्नुहोस्।
(क) रञ्जनादेवीले नानीथकुँलाई नारीको मर्यादा, इज्जत र आत्मसम्मान जोगाउने सन्देश दिन सम्झाएकी हुन्। बिरामी भई जँचाउन आएकी नानीथकुँले डाक्टरसँग अशोभनीय ख्यालठट्टा गरेकी देखेर रञ्जनादेवीलाई चित्त बुझेको छैन। उनको विचारमा नारीको इज्जत नारी आफैँले जोगाउनुपर्छ; परपुरुषसँग सस्तो र हल्का व्यवहार गर्नु शोभा दिँदैन। साथै तीन सन्तानका बाबु, कपाल फुलिसकेका वृद्धसँग यौवनवती तरुनीले प्रेम गर्नुलाई उनी अमेल र अनुचित ठान्छिन्। त्यसैले नारीले आफ्नो मर्यादा र योग्यताको कदर गर्नुपर्छ भन्ने चेतना दिन उनले नानीथकुँलाई सम्झाएकी हुन्।
(ख) प्रेमका विषयमा रञ्जनादेवीको धारणा आंशिक रूपमा सही र आंशिक रूपमा विवादास्पद लाग्छ। नारीले आत्मसम्मानका साथ बाँच्नुपर्छ र हल्का व्यवहारबाट टाढा रहनुपर्छ भन्ने उनको भनाइ सान्दर्भिक छ। तर प्रेमलाई उमेर, हैसियत र सामाजिक मापदण्डको साँघुरो दायरामा मात्र हेर्नु र नारीमाथि मात्र मर्यादाको भार थोपर्नु एकपक्षीय दृष्टिकोण हो। प्रेम स्वतन्त्र भावना हो; यो दुई व्यक्तिको आपसी समझदारी, सम्मान र सहमतिमा आधारित हुनुपर्छ। इज्जत जोगाउने दायित्व नारी र पुरुष दुवैको साझा हो। त्यसैले रञ्जनादेवीको भनाइमा नैतिक चेतना त छ, तर त्यो पितृसत्तात्मक सोचबाट पूर्णतः मुक्त छैन भन्ने मेरो प्रतिक्रिया छ।
१५. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [२x५=१०] (क) तलको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् : भट्टीमा भात पाकिरहेछ / भात सँगसँगै कान्छीको लाज पाकिरहेछ / भट्टीमा मासु पाकिरहेछ / मासु सँगसँगै कान्छीको आँसु पाकिरहेछ / भट्टीमा रक्सी बिकिरहेछ / रक्सी सँगसँगै कान्छीको श्री बिकिरहेछ। प्रश्नहरू : (अ) 'भात सँगसँगै कान्छीको लाज पाकिरहेछ' भन्नुको अर्थ के हो? (आ) कान्छीको आँसु पाक्नुको कारण के हो? (इ) कान्छीको श्री कसरी बिकिरहेछ? (ई) यस कवितांशले कान्छीको कस्तो अवस्थाको चित्रण गरेको छ? (उ) यस कवितांशको मूल आशय के हो? (ख) तल दिइएको कथांश पढी अन्त्यमा सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् : 'व्यर्थैमा हामीले बारी गर्ने भएर यो आपद् बेसाएको' उसको मनमा लाग्दै आयो - नत्र सुखसँग बजारमै बसेका थियौँ। महिना मर्नासाथ तलब पाउँथ्यो, सुरुबुरु पुगेकै थियो। केटाकेटीलाई स्कुल जान नजिक, पानी भर्न जानलाई सिकिस्ती थिएन, सडक सजिलो राम्रो, न हावाको डर न पहिरोको डर। बित्थैमा नदुखेको कपाल बारी लिने भएर दुखाएको...। प्रश्नहरू : (अ) यो भनाइ कसको हो? (आ) 'व्यर्थैमा हामीले बारी गर्ने भएर आपद् बेसाएको' यो भनाइ कुन सन्दर्भमा आएको हो? (इ) बजारमा के कस्ता सुविधा उपलब्ध हुन्छन्? (ई) यस कथांशको कुन कुराप्रति पश्चात्ताप गरिएको छ? (उ) माथिको कथांश कुन पाठबाट लिइएको हो र यसका लेखक को हुन्? (ग) तल दिइएको निबन्धांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् : (स्वास्नीमान्छे र लोग्नेमान्छे साथी बनाउन अप्ठ्यारो हुनुको कारण, सिद्धान्त र व्यवहारबिचको विरोधाभासबारे निबन्धांश।)
(क) कवितांश बोध : (अ) यसको अर्थ - भट्टीमा काम गर्ने कान्छीले जीविकाका लागि भात पकाउँदै गर्दा नै उसको इज्जत, लाज र स्वाभिमानसमेत क्रमशः नष्ट भइरहेको छ। (आ) गरिबी र बाध्यताले भट्टीमा काम गर्नु परेकी कान्छी शोषण, अपमान र दुःखको सिकार भएकीले उसको आँसु (पीडा) पाकिरहेको हो। (इ) आर्थिक अभाव र सामाजिक शोषणका कारण रक्सी बिकेसँगै कान्छीको सुन्दरता, इज्जत र आत्मसम्मान (श्री) समेत बिक्री हुन पुगेको छ। (ई) यसले भट्टीमा काम गर्न बाध्य गरिब नारीको शोषण, अपमान र पीडादायी दयनीय अवस्थाको मार्मिक चित्रण गरेको छ। (उ) मूल आशय - गरिबी र सामाजिक शोषणले श्रमजीवी नारीको जीवन, इज्जत र स्वाभिमानमाथि गरेको अन्यायलाई उजागर गर्नु हो।
(ख) कथांश बोध : (अ) यो भनाइ बारी (खेतीयोग्य जग्गा) लिन गाउँतिर सरेकी पात्र (गृहिणी) को हो। (आ) सहरको सुविधाजनक जीवन छोडेर खेती गर्ने आशामा गाउँ सरेपछि दुःख, असुविधा र पहिरो-हावाको जोखिम भोग्नु परेको पश्चात्तापको सन्दर्भमा यो भनाइ आएको हो। (इ) बजारमा नियमित तलब, विद्यालय नजिक, सजिलो खानेपानी, राम्रो सडक तथा हावाहुरी र पहिरोको डर नहुनेजस्ता सुविधा उपलब्ध हुन्छन्। (ई) सुविधासम्पन्न बजार छोडेर 'नदुखेको कपाल बारी लिने भएर दुखाएको' अर्थात् व्यर्थैमा दुःख मोल लिएको कुराप्रति पश्चात्ताप गरिएको छ। (उ) यो कथांश ग्रामीण जीवन र खेतीका दुःखलाई चित्रण गर्ने पाठबाट लिइएको हो; सम्बन्धित पाठ र लेखकको नाम मूल पाठ्यपुस्तकअनुसार उल्लेख गर्नुपर्छ।
(ग) निबन्धांश बोध : स्वास्नीमान्छे र लोग्नेमान्छेबिच साँचो साथी बन्न अप्ठ्यारो हुनुको ठुलो कारण हामी सिद्धान्तलाई पूजा गर्ने तर व्यवहारमा उतार्न नसक्ने प्रवृत्ति हो। हामी न्याय, विश्वबन्धुत्व, देशभक्ति, आर्थिक समानता र स्त्री-पुरुष समानताको वकालत त गर्छौँ, तर व्यवहारमा त्यसको ठिक विपरीत आचरण गर्छौँ। हाम्रा सिद्धान्त र व्यवहारबिचको यही विरोधाभास नै समस्याको मूल जड हो भन्ने निबन्धांशको आशय हो।
१६. "नरे कार्की सच्चा देशभक्त नेपाली हो।" यस भनाइप्रति तर्क दिएर आफ्नो प्रतिक्रिया लेख्नुहोस्। [५]
प्रतिक्रिया : "नरे कार्की सच्चा देशभक्त नेपाली हो" भन्ने भनाइप्रति म सहमत छु। देशभक्ति भनेको ठुल्ठुला भाषण गर्नु मात्र होइन; आफ्नो ठाउँमा रही इमानदारीपूर्वक कर्तव्य निर्वाह गर्नु, देश र समाजको हितमा लाग्नु अनि मातृभूमिप्रति निष्ठा राख्नु...