NEB Class 12 · Past paper
The complete NEB Class 12 2080 exam paper for Nepali, all 18 questions with solved model answers.
Tap a question to open its answer.
१. तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका शब्दहरूको अक्षर संरचना देखाई अक्षर सङ्ख्यासमेत देखाउनुहोस् : [३] मानिसका आ-आफ्ना रुचि र चाहना हुन्छन्। कसैलाई हिमाल आरोहण गर्न मन लाग्छ भने कसैलाई इतिहास र संस्कृतिको अध्ययन गर्न मन लाग्छ। केशवमणि आफूलाई हवाईजहाज उडाउन अति मनपर्ने बताउँछ।
रेखाङ्कित शब्दहरूको अक्षर संरचना र सङ्ख्या : - हिमाल = हि + मा + ल - अक्षर सङ्ख्या : ३ । - अध्ययन = अध् + य + यन - अक्षर सङ्ख्या : ३ । - केशवमणि = के + श + व + म + णि - अक्षर सङ्ख्या : ५ ।
२. तलको अनुच्छेदलाई शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् : [३] सहकारीका माध्यमबाट वेलायतले उल्लेख्य समृद्धि हासिल गर्यो। विश्वका अन्य देशले पनि यसको अनुसरण गर्न थाले। सहकार्य गर्दा आम जनसमूहमाझ छरिएर रहेको पुँजी प्रतिभा र प्रविधिको एकिकृत उपयोग हुने गर्दछ।
शुद्ध रूप : सहकारीका माध्यमबाट बेलायतले उल्लेख्य समृद्धि हासिल गर्यो। विश्वका अन्य देशले पनि यसको अनुसरण गर्न थाले। सहकार्य गर्दा आम जनसमूहमाझ छरिएर रहेको पुँजी, प्रतिभा र प्रविधिको एकीकृत उपयोग हुने गर्दछ।
(शुद्धीकरण : वेलायतले → बेलायतले, एकिकृत → एकीकृत, पुँजी प्रतिभा → पुँजी, प्रतिभा ।)
३. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [२] (क) तलको अनुच्छेदबाट एउटा पारिभाषिक शब्द र एउटा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी तिनलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् : अव्यवस्थित तरिकाले वनजङ्गल कटानी हुँदा भूक्षयको जोखिम बढ्न थालेको छ। सीमित व्यक्तिले सुटुक्क वनजङ्गल कटानी गरे पनि परिणाम सबैले भोग्नु परेको देख्दा म त छक्क पर्छु। (ख) तलको अनुच्छेदबाट एउटा उखान र एउटा टुक्का पहिचान गरी तिनलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् : हरेक व्यक्तिले आफ्नो जीवनलाई व्यवस्थित गर्न योजना बनाएर काम गर्ने हो भने जीवनमा अगाडि बढ्न कसैको गोडा मल्नु पर्दैन। कतिपय मानिसहरू भने समय छँदा कानमा तेल हालेर बस्ने अनि जब पर्यो राती तब बुढी ताती भनेझैँ अन्तिम समयमा आएर आत्तिने गर्दछन्।
(क) पारिभाषिक र अनुकरणात्मक शब्द : - पारिभाषिक शब्द : भूक्षय - प्रयोग : वन विनाशले भूक्षयको समस्या बढाएको छ। - अनुकरणात्मक शब्द : सुटुक्क - प्रयोग : ऊ कसैलाई नभनी सुटुक्क बाहिर निस्क्यो। (ख) उखान र टुक्का : - उखान : राती पर्यो बुढी ताती...
४. तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका पदहरूको शब्दवर्ग पहिचान गरी लेख्नुहोस् : [३] सुबोधको कुरा मलाई साह्रै तितो लाग्यो। उहाँबाट यस्तो कुरा सुन्नुपर्ला भन्ने किञ्चित शङ्का थिएन। छोराछोरीका लागि पहिले भाग छुट्ट्याएर मात्र मेरो पतिले खाने कुरा खानुभएको झल्याँस सम्झन पुगेँ।
रेखाङ्कित पदहरूको शब्दवर्ग :
५. तलको अनुच्छेदबाट दुईओटा तत्सम र दुईओटा आगन्तुक शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस् : [२] अक्षता हेरे झैँ पत्रिकामा फाइल हेर्दै हार्डडिस्कमा राख्ने गर्न थाल्यो एन्टिभाइरस गोर्खे। आधा जति पुर्याएपछि राक्षस जस्तो घिनलाग्दो देखिने भाइरस भेट्यो। त्यसपछि गोर्खेले भाइरसलाई घेरामा पार्ने कोसिस गर्यो।
६. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [३] (क) तलको अनुच्छेदबाट तीनओटा उपसर्ग व्युत्पन्न शब्द र तीनओटा प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी तिनको निर्माण-प्रक्रिया देखाउनुहोस् : नैतिक पक्ष उच्च भएको मानिस साहसी हुन्छ। मर्यादित भएर काम गर्ने र अनुशासनलाई मानवीय आचरणको रूपमा मान्ने मानिसहरू पहिचान गरी सम्मान गर्नुपर्छ। शिक्षित र बौद्धिक व्यक्तिहरू मानिसको अभिभावक तथा गुरु भएर पथप्रदर्शक बन्न सक्नुपर्छ। (ख) तलको अनुच्छेदबाट तीनओटा समस्त शब्द र तीनओटा द्वित्व शब्द पहिचान गरी तिनको निर्माण-प्रक्रिया देखाउनुहोस् : पिताम्बर र नीलकण्ठले आ-आफ्नो बारीमा सयपत्री फूलको व्यवसाय गरेर घरखर्च चलाएका छन्। उनीहरूले बाबुआमासँग पनि यस कामका लागि आपसी सरसल्लाह गरेका थिए। ठुलाठुला सपना पूरा गर्नका लागि फैँफगडा नगरिकन सङ्गठित प्रयत्न र आपसी मेलमिलापको खाँचो पर्दछ भन्ने कुरामा उनीहरू सचेत छन्।
(क) उपसर्ग र प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द (निर्माण-प्रक्रिया) : - उपसर्ग व्युत्पन्न : अनु + शासन = अनुशासन; प्र + दर्शक = प्रदर्शक (पथप्रदर्शक); अभि + भावक = अभिभावक । - प्रत्यय व्युत्पन्न : नीति + इक = नैतिक; मानव + ईय = मानवीय; बुद्धि + इक ...
७. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [४] (क) तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कित पदहरूको कारक पहिचान गरी तिनको नामसमेत लेख्नुहोस् : आमा मामाघरमा गएपछि बुबाले मलाई खाना बनाउन लगाउनु भयो। मैले सम्पूर्ण परिवारका लागि खाना तयार पारेँ। चक्कुले तरकारी काट्दा हातमा पनि थोरै काटेको देखेर खाना बनाउने काम सोचेभन्दा कठिन रहेछ भन्ने मलाई महसुस भयो। अस्तिदेखि भान्साको काममा लाग्नु परेकाले मैले पढाइप्रति ध्यान दिन सकेको छैन। (ख) तलका एकवचनका वाक्यलाई बहुवचनमा परिवर्तन गरी लेख्नुहोस् : उसले कृषि विषयक नयाँ प्रयोगशाला खोलेको रहेछ। मलाई पनि नयाँ कुरा सिक्ने रहर छ। तँलाई पनि सिक्ने रहर भए तँ र म सँगै सिकौँला। त्यसले त अस्तिदेखि नै सिक्ने काम सुरु गरेको रहेछ।
(क) कारक पहिचान (नामसहित) : - आमा - कर्ता कारक (शून्य विभक्ति) । - बुबाले - कर्ता कारक (ले) । - मलाई - कर्म कारक (लाई) । - चक्कुले - करण कारक (ले) । - हातमा - अधिकरण कारक (मा) । (ख) बहुवचनमा परिवर्तन : उनीहरूले कृषि विषयक नयाँ प्रयोगशाला...
८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [४] (क) आज्ञार्थक क्रियापदको प्रयोग गरी आफ्नो मिल्ने साथीलाई सुझाव दिँदै चार वाक्यमा एक अनुच्छेद लेख्नुहोस्। (ख) वाच्य परिवर्तन गर्नुहोस् : आमाद्वारा भाइ बोलाइयो। आकाशमा जुनतारा देखिए। पुलिसद्वारा चोर समातियो। बुबाद्वारा औषधि खाइन्छ।
(क) आज्ञार्थक क्रियापदसहित सुझाव (४ वाक्य) : साथी, नियमित रूपमा समयमै पढ्ने बानी बसाऊ। स्वास्थ्यको ख्याल राखी बिहान व्यायाम गर। अनावश्यक कुरामा समय खेर नफाल; आफ्नो लक्ष्यमा केन्द्रित होऊ। अनुशासित भई अघि बढ, सफलता अवश्य मिल्नेछ। (ख) कर्त...
९. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [४] (क) तलका चारओटा जटिल वाक्यलाई आठओटा सरल वाक्य बनाएर लेख्नुहोस् : मानिस सर्वश्रेष्ठ प्राणी हो त्यसैले उसले ज्ञान र विवेकको प्रयोग गर्नुपर्छ। जबसम्म हामीले आफूलाई नै चिन्दैनौँ तबसम्म हामी खुसी हुन सक्दैनौँ। अरुको सद्गुण ग्रहण गर्नु राम्रो हो तर कसैको कुराको अन्धानुकरण गर्ने प्रवृत्ति भने हानिकारक हो। धर्ती सबैको साझा फूलबारी हो भन्ने उदार भावना भएका मानिसहरू सहनशील हुन्छन्। (ख) तल दिइएका अप्रत्यक्ष कथनका वाक्यहरूलाई प्रत्यक्ष कथनमा परिवर्तन गरी लेख्नुहोस् : चालकले बसभित्र चुरोट नखानुहोस् भनी आग्रह गरे। विद्यार्थीले म कक्षाभित्र आउन सक्छु भनेर शिक्षकसँग अनुमति माग्यो। चिकित्सकले बिरामीलाई आफ्नो स्वास्थ्यको नियमित परीक्षण गर्नुहोस् भनी सुझाव दिए। देश विकासका लागि युवावर्गमा नयाँ सोच आउनुपर्छ भनेर विज्ञहरू भन्छन्।
(क) आठ सरल वाक्य : १. मानिस सर्वश्रेष्ठ प्राणी हो। २. त्यसैले उसले ज्ञान र विवेकको प्रयोग गर्नुपर्छ। ३. हामीले आफूलाई नै चिन्नुपर्छ। ४. आफूलाई नचिनेसम्म हामी खुसी हुन सक्दैनौँ। ५. अरुको सद्गुण ग्रहण गर्नु राम्रो हो। ६. कसैको कुराको अन्धा...
१०. तल दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् : [५] (आयुर्वेद पूर्वीय प्राचीन चिकित्सा पद्धति हो; 'आयुर्वेद' शब्दको अर्थ 'आयुको ज्ञान', आयुर्विज्ञान, कायचिकित्सा-शल्यतन्त्र-शालाक्य-भूतविद्या-कौमारभृत्य-अगदतन्त्र-रसायनतन्त्र-वाजीकरणतन्त्र गरी आठ अङ्ग, बात-पित्त-कफ त्रिदोष र उचित आहार-जीवनशैलीबारे अनुच्छेद।) प्रश्नहरू : (क) आयुर्वेदका आठ अङ्ग के के हुन्? (ख) कायचिकित्सा र शल्यतन्त्रमा कुन कुन रोगको उपचार पद्धति प्रस्तुत गरिएको छ? (ग) शरीरमा रोगको प्रवेश हुनुको कारण के हो? (घ) आयुर्वेदले जीवनमा पूर्णायु जिउन के गर्नुपर्ने सुझाव दिएको छ? (ङ) आयुर्वेदलाई आयुर्विज्ञान किन भनिएको हो?
(क) आयुर्वेदका आठ अङ्ग - कायचिकित्सा, शल्यतन्त्र, शालाक्यतन्त्र, भूतविद्या, कौमारभृत्य, अगदतन्त्र, रसायनतन्त्र र वाजीकरणतन्त्र हुन्।
(ख) कायचिकित्सामा शारीरिक रोगको र शल्यतन्त्रमा चिरफार गर्नुपर्ने (शल्यक्रियायोग्य) रोगको उपचार पद्धति प्रस्तुत गरिएको छ।
(ग) शरीरमा बात, पित्त र कफ - यी त्रिदोषको असन्तुलनका कारण रोगको प्रवेश हुन्छ।
(घ) आयुर्वेदले उचित आहार, उपयुक्त जीवनशैली र उपलब्ध स्थानीय जडीबुटीको सेवनबाट स्वस्थ रही पूर्णायु जिउन सुझाव दिएको छ।
(ङ) आयुर्वेद भनेको 'आयुको ज्ञान' अर्थात् जीवनमा पूर्ण आयु जिउने विषय वा कलाको ज्ञान भएकाले यसलाई आयुर्विज्ञान भनिएको हो।
११. तल दिइएको अनुच्छेद पढी मुख्य मुख्य चारओटा बुँदा टिपोट गरी एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् : [२+३] (सिद्धार्थ गौतम परिवार र राज्य त्यागेर घरबाट निस्केका, कठोर तपस्या र साधनाबाट ज्ञान प्राप्त गरी बुद्ध नामले संसारभर चिनिएको प्रसङ्ग भएको अनुच्छेद।)
चार बुँदा टिपोट : १. सिद्धार्थ गौतम परिवार र राज्य त्यागेर घरबाट निस्के; उनलाई धनसम्पत्ति र राज्यको मोह थिएन। २. रोग र शोकमाथि विजय प्राप्त गर्ने ध्येयले उनले प्रख्यात विद्वान्का कुरा सुने पनि आफूले चिताएको उत्तर नपाएर सन्तुष्ट भएनन्। ३. त्यसपछि उनी एकान्त ठाउँमा गई जाडो, गर्मी र वर्षाको मतलब नगरी हरेक समय रुखमुनि स्थिर भई कठोर तपस्या गरे। ४. कठोर साधनाबाट नै उनले ज्ञान प्राप्त गरी 'बुद्ध' नामले संसारभर चिनिए; कठोर साधनाविना कोही पनि लक्ष्य प्राप्तिमा सफल हुन सक्दैन।
सारांश (एकतृतीयांश) : सिद्धार्थ गौतम धनसम्पत्ति र राज्यको मोह त्यागेर, रोग र शोकमाथि विजय पाउने ध्येयले घरबाट निस्के। विद्वान्का कुराबाट सन्तुष्ट नभएपछि उनी एकान्तमा गई जाडो, गर्मी र वर्षाको वास्ता नगरी कठोर तपस्या गरे। यसै कठोर साधनाबाट ज्ञान प्राप्त गरी उनी बुद्ध नामले संसारभर प्रख्यात भए। कठोर साधनाविना लक्ष्य प्राप्ति सम्भव हुँदैन भन्ने यसको मूल सन्देश हो।
१२. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [५] (क) पाठ्य विषयका अतिरिक्त विद्यार्थीको क्षमता अभिवृद्धिका लागि आवश्यक खेलकुदलगायतका अन्य कार्यक्रमहरू पनि सञ्चालन गर्नुपर्ने विषय समेटी प्राचार्यलाई लेखिने निवेदनको नमुना तयार पार्नुहोस्। (मानौँ तपाईंको नाम मिलन हो र विद्यालयको नाम गण्डकी मा.वि. हो।) (ख) पाण्डुलिपिको सम्पादन र भाषानुवाद गरेवापत पुरातत्त्व विभागको लेखा शाखाबाट पारिश्रमिक बुझिलिएको भरपाईको नमुना तयार पार्नुहोस्।
(क) निवेदन : मिति : २०८०।०२।१० श्रीमान् प्राचार्यज्यू, गण्डकी मा.वि., ..........। विषय : अतिरिक्त क्रियाकलाप सञ्चालनका लागि। महोदय, हामी यस विद्यालयका विद्यार्थीको तर्फबाट यो निवेदन पेस गर्दछौँ। पठनपाठनका साथसाथै विद्यार्थीको सर्वाङ्गीण ...
१३. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [५] (क) आफ्नो विद्यालयमा आयोजित सांस्कृतिक कार्यक्रमका सम्पूर्ण विषय समेटी १५० शब्दसम्मको प्रतिवेदन तयार पार्नुहोस्। (मानौँ तपाईंको नाम सुजन हो र विद्यालयको नाम वागमती मा.वि. हो।) (ख) रित्तिएका ग्रामीण बस्ती र तिनको पुनःस्थापना शीर्षकमा १५० शब्दसम्मको टिप्पणी लेख्नुहोस्।
टिप्पणी : रित्तिएका ग्रामीण बस्ती र तिनको पुनःस्थापना पछिल्लो समय नेपालका धेरै ग्रामीण बस्ती रित्तिँदै गएका छन्। रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य र सुविधाको खोजीमा गाउँका युवा सहर र विदेशतिर बसाइँ सर्दा गाउँघरमा वृद्धवृद्धा र खाली घरहरू मात्र ...
१४. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् : [४] (क) दुनियाँलाई ठगेर आफू धनी बन्ने काम उद्यम होइन, अधम हो। उद्यमी हुनु भनेको आफूसँग अरुलाई पनि धनी बनाउने काम हो। (ख) हेरैला, त्यो हुरी भएर आउने छ / तिमी पात भएर पछ्याउने छौ।
(क) 'दुनियाँलाई ठगेर आफू धनी बन्ने काम उद्यम होइन, अधम हो...' यस उद्धरणले साँचो उद्यमशीलताको आदर्श परिभाषा दिन्छ। अरुलाई ठगेर, शोषण गरेर वा हानि पुर्याएर एक्लै धनी हुनु उद्यम होइन, बरु त्यो नैतिक रूपमा पतित (अधम) कार्य हो। वास्तविक उद्य...
१५. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [४] (क) दिइएको रिपोर्ताजको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : आजको युग प्रतिस्पर्धाको युग हो, एकाधिकारको होइन। हामीले राम्रा र उपयोगी वस्तुको उत्पादन गर्न सक्यौँ भने बजारको समस्या हुँदैन। विश्वव्यापीकरणको आजको युगमा नेपाली संसारभर छरिएर रहेका छन्। विश्वको जुनसुकै कुनामा पुगे पनि नेपालीले आफ्नो मौलिकता र पहिचानलाई भुलेका छैनन्। आज विश्वभर कृत्रिम र विषादीयुक्त खानपानका कारण अनेक रोग निम्तिएका छन्। नेपाल जस्तो प्रकृतिको सुन्दर देशमा हामीले अर्गानिक तथा प्राकृतिक वस्तुको उत्पादन गर्न सक्यौँ भने हाम्रा उत्पादन संसारभर बिक्ने छन्। प्रश्नहरू : (अ) नेपाली उत्पादन संसारभर बिक्री गर्नका लागि के कस्ता कुरामा ध्यान दिनुपर्छ? (आ) प्रतिस्पर्धी थपिए पनि आत्तिनु पर्दैन किन भनिएको होला? स्पष्ट पार्नुहोस्। (ख) तलको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : (हकिङले पृथ्वीमा आइपर्ने सम्भावित विपत्तिबाट बच्न परमाणुयुद्ध, तापक्रम वृद्धि, कृत्रिम बुद्धिमत्तापूर्ण रोबोटबारे मानिसलाई सचेत गराएको अंश।) प्रश्नहरू : (अ) पृथ्वीमा मानव जीवन खतरामा पर्नुका कारणहरू के के हुन्? (आ) हकिङले मानिसलाई किन कृत्रिम बुद्धिमत्तापूर्ण रोबोटको निर्माणमा सचेत हुन आग्रह गरेका हुन्?
(क) रिपोर्ताज बोध : (अ) नेपाली उत्पादन संसारभर बिक्री गर्न राम्रो र उपयोगी, गुणस्तरीय, अर्गानिक तथा प्राकृतिक वस्तुको उत्पादनमा र आफ्नो मौलिकता एवम् पहिचान जोगाउने कुरामा ध्यान दिनुपर्छ। (आ) आजको युग एकाधिकारको नभई प्रतिस्पर्धाको युग भएक...
१६. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [४] (क) 'नेपाली पहिचान' संवादमा संलग्न वक्ताहरू मध्ये तपाईंलाई कसको विचार उचित लाग्छ? तर्कसहित आफ्नो प्रतिक्रिया दिनुहोस्। (ख) आफ्नो दृढ सङ्कल्प पूरा गर्न मानिस जतिसुकै सङ्घर्ष गर्न पनि तयार हुन्छ भन्ने कुरालाई 'विरहिणी दमयन्ती' कथाका आधारमा पुष्टि गर्नुहोस्।
(क) 'नेपाली पहिचान' संवादप्रति प्रतिक्रिया :
'नेपाली पहिचान' संवादमा नेपाली पहिचानका विभिन्न आधारबारे भिन्न-भिन्न वक्ताले आ-आफ्ना विचार राख्छन् - कसैले भाषा, कसैले भेषभूषा, कसैले भूगोल त कसैले साझा संस्कृति र मूल्यमान्यतालाई पहिचानको आधार मान्छन्। मलाई भने नेपाली पहिचानलाई कुनै एउटै तत्त्वमा सीमित नगरी भाषिक, सांस्कृतिक, भौगोलिक एवम् जातीय विविधताको साझा एकतामा हेर्ने वक्ताको विचार उचित लाग्छ। किनभने नेपालको वास्तविक पहिचान नै यसको विविधतामा निहित एकता हो; विभिन्न जाति, भाषा, धर्म र संस्कृति भएर पनि नेपालीले एउटै राष्ट्रियताको सूत्रमा बाँधिएर बस्नु नै हाम्रो अनुपम पहिचान हो। त्यसैले विविधतालाई समस्या होइन, सम्पत्ति ठान्ने दृष्टिकोण नै मलाई सर्वाधिक तर्कसंगत लाग्छ।
(ख) ('विरहिणी दमयन्ती' कथाका आधारमा) आफ्नो दृढ सङ्कल्प पूरा गर्न मानिस जतिसुकै सङ्घर्ष गर्न तयार हुन्छ भन्ने कुरालाई दमयन्तीको चरित्रले प्रस्ट पुष्टि गर्छ। पतिवियोगमा परेकी दमयन्तीले नल राजालाई पुनः भेट्ने दृढ सङ्कल्प लिन्छिन् र त्यसका लागि अपार दुःख, कष्ट र सङ्घर्ष सहन्छिन्। वनको एक्लो, भयावह यात्रा, भोक-प्यास, अपमान र अनेक बाधा-अड्चनका बाबजुद उनी आफ्नो लक्ष्यबाट विचलित हुँदिनन्। पातिव्रत्य धर्म, धैर्य र अटल इच्छाशक्तिका बलमा उनी अन्ततः आफ्नो सङ्कल्प पूरा गर्छिन्। यसरी दमयन्तीको चरित्रले दृढ सङ्कल्प, धैर्य र निरन्तर सङ्घर्ष भएमा जस्तोसुकै कठिनाइमाथि पनि विजय पाउन सकिन्छ भन्ने सन्देश दिन्छ।
१७. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् : [८] (क) 'एक चिहान' उपन्यासका पात्र सुरमान सुब्बा र गोदत्त प्रसादका दुश्चरित्रलाई उदाङ्ग पार्न शिवनारायणले के कस्तो भूमिका खेलेका छन्? स्पष्ट पार्नुहोस्। (ख) 'मातृत्व' कथामा एकल महिलाको कस्तो मानसिकताको चित्रण गरिएको छ? विवेचना गर्नुहोस्।
(क) 'एक चिहान' मा शिवनारायणको भूमिका : 'एक चिहान' उपन्यासमा शिवनारायण सत्य, न्याय र नैतिकताको प्रतिनिधि पात्रका रूपमा उभिन्छन्। उपन्यासमा सुरमान सुब्बा र गोदत्त प्रसादजस्ता पात्र सामाजिक प्रतिष्ठाको आवरणभित्र लुकेका स्वार्थ, पाखण्ड र दुश...
१८. कुनै एक शीर्षकमा २५० शब्दसम्मको निबन्ध लेख्नुहोस् : [८] (क) सुशासनको महत्त्व (ख) म र मेरो देश (ग) विद्यार्थी र राजनीति
सुशासनको महत्त्व
सुशासन भनेको जनताप्रति उत्तरदायी, पारदर्शी, निष्पक्ष र प्रभावकारी शासन व्यवस्था हो। राज्यका स्रोतसाधनको न्यायोचित वितरण, कानुनको शासन, भ्रष्टाचारमुक्त प्रशासन र नागरिकको सहभागिता नै सुशासनका आधारभूत तत्त्व हुन्। कुनै पनि देशको समृद्धि र स्थायित्व सुशासनमा निर्भर हुन्छ।
सुशासनले जनतालाई गुणस्तरीय सेवा सहज र समयमै पुर्याउँछ। यसले भ्रष्टाचार, ढिलासुस्ती र अनियमितता नियन्त्रण गरी राज्यप्रति जनविश्वास बढाउँछ। पारदर्शिता र जवाफदेहिता कायम हुँदा सार्वजनिक स्रोतको दुरुपयोग रोकिन्छ र विकास निर्माणले गति लिन्छ। कानुनको शासनले सबै नागरिकलाई समान न्याय र अधिकारको प्रत्याभूति दिन्छ, जसले सामाजिक न्याय र शान्ति स्थापना गर्छ। सुशासनले लगानीमैत्री वातावरण बनाई आर्थिक विकासलाई पनि बल पुर्याउँछ।
तर हाम्रो देशमा भ्रष्टाचार, राजनीतिक हस्तक्षेप, दण्डहीनता र प्रशासनिक ढिलासुस्तीले सुशासन कमजोर छ। यसलाई सुधार्न पारदर्शिता, जवाफदेहिता, कानुनको कडाइका साथ पालना, प्रविधिको प्रयोग र नागरिक सहभागिता बढाउनु आवश्यक छ। नेतृत्व इमानदार र जनउत्तरदायी हुनुपर्छ भने नागरिक पनि आफ्ना कर्तव्यप्रति सचेत हुनुपर्छ।
समग्रमा, सुशासन विकास, न्याय र समृद्धिको आधारशिला हो। सुशासनविना दिगो विकास र जनकल्याण सम्भव छैन। त्यसैले सुशासनको प्रवर्धन गर्नु आजको समयको प्रमुख आवश्यकता हो।