Nepali · Chapter 10
Study notes aligned to the official NEB syllabus.
'कृषिशालामा एक दिन' संवाद विधामा लेखिएको रचना हो । यसमा बद्री विश्वकर्मा कृषिशालामा प्रशिक्षक र सहभागीहरूबीच भएको कुराकानीका माध्यमबाट प्राकृतिक तथा जैविक खेती, रासायनिक मल र विषादीको हानि, माटो र पानीको संरक्षण तथा दिगो कृषिको महत्वलाई प्रस्तुत गरिएको छ ।
स्रोत टिप्पणी : यस पाठको मूल पाठ्यसामग्री (OCR) उपलब्ध नभएकाले तल दिइएका नोट पाठ्यक्रम र सार्वजनिक शैक्षिक स्रोतका आधारमा तयार पारिएका हुन् । पाठ्यपुस्तकमा यस संवादको लेखक/रचयिताको नाम स्पष्ट रूपमा उल्लेख नभएकाले लेखक परिचय दिन सकिएको छैन । अभ्यासका प्रश्नहरूको शब्दशः रूप भने पाठ्यपुस्तकसँग मिलाएर पुष्टि गर्नुपर्ने हुन्छ ।
यो रचना संवाद विधाभित्र पर्छ । संवाद भनेको दुई वा दुईभन्दा बढी पात्रबीच हुने कुराकानीमा आधारित रचना हो । यस पाठको संवाद बद्री विश्वकर्मा कृषिशालाभित्र सञ्चालन भएको छ र यसमा जम्मा छ जना पात्र सहभागी छन् :
बद्री विश्वकर्मा कृषिशालामा सिक्न पुगेका सहभागीहरूले प्रशिक्षकहरूसँग प्राकृतिक तथा जैविक खेतीबारे जिज्ञासा राख्छन् । प्रशिक्षकहरूले रासायनिक मल र विषादीको बढी प्रयोगले माटोको उर्वराशक्ति घट्ने, पानीका स्रोत विषाक्त हुने र मानव स्वास्थ्यमा असर पर्ने कुरा बुझाउँछन् । घरमै बनाइने कम्पोस्ट मल, गाईवस्तुको गोबर र गहुँतको प्रयोगले माटो उर्वर बन्ने कुरा सिकाइन्छ ।
संवादका क्रममा जैविक मल तथा जैविक विषादी बनाउने विधि पनि बताइन्छ । यसका लागि करिब दुई सय लिटर पानीमा दश लिटर गहुँत, दश किलो गोबर, एक किलो गुँड र एक किलो दालको पिठो मिसाई तीन दिनसम्म ढाकेर राखेपछि जैविक मल तयार हुन्छ । त्यसैगरी बिउ छरेपछि माटोलाई पातपतिङ्गरले छोप्ने आच्छादन (मल्चिङ) र एउटै ठाउँमा पाँच फरक उचाइका बिरुवा लगाउने पञ्चस्तरीय ढाँचाजस्ता प्रविधिबारे पनि छलफल हुन्छ । खाद्यपदार्थलाई औषधिका रूपमा लिनुपर्ने, जैविक विविधता जोगाउनुपर्ने र भूगोलअनुसार खेती प्रणाली अपनाउनुपर्ने कुरामा जोड दिइन्छ ।